حقوق ما تصميم گرفتيد. در مقابل خداوند مى‌گويم شتابان از اين‌جا برون رويد و گرنه به پيشگاهش شكوه مى‌كنم. اين امر بر پيچيدگى موقعيت افزود و گروه مسلح بدون به‌دست آوردن بيعت على (عليه السلام) ، ناگزير خانه را ترك گفتند. [١]

‌ با آن‌كه فشارها همه‌جانبه بود و شعله‌هاى خشم مردان خليفه، مسلمانان معترض را تهديد مى‌كرد، على (عليه السلام) تن به سازش نداد و تا هنگامى كه اساس دين را در معرض خطر نديد، بر اين موضع خويش استوار ماند. چون احتمال پايمال شدن رنج‌هاى رسول‌خدا (صلى الله عليه وآله) جدى شد، على و پيروانش ناگزير با خليفه مصالحه كردند. برخى از ممتازترين اصحاب پيامبر (صلى الله عليه وآله) ، كه مدت‌ها خلافت ابوبكر را به رسميت نمى‌شناختند، عبارتند از: حذيفة‌بن‌يمان، خذيمة‌بن‌ثابت، ابوايوب انصارى، سهل و عثمان بن حنيف، برئة بن غريب انصارى، ابوذر‌غفارى، عماربن‌ياسر، مقدادبن‌عمرو، سلمان فارسى و خالدبن‌سعيد. [٢]

فدك نمادى از معنايى عظيم

يكى از اقدام‌هاى ابوبكر، در راستاى گردآورى زكات و سامان بخشيدن درآمدها، تصرف منطقه اقتصادى فدك است. انگيزه اصلى ابوبكر از تصرف فدك چه بود؟ چه دليلى بر جواز اين كار داشت؟ آيا واقعاً درگيرى بر سر باغستان بود؟

‌ اين‌ها بخشى از پرسش‌هايى است كه هنوز در حافظه تاريخ به‌خوبى باقى مانده است.

‌ در فرهنگ شيعه فدك نمادى از معنايى بزرگ است كه هرگز در چهار چوب آن قطعه زمين نمى‌گنجد; و همين معنا رمزى است كه درگيرى را از مخاصمه سطحى و محدود به مبارزه‌اى سياسى تبديل مى‌كند. منازعه فدك در واقع فرياد اعتراض يادگار رسول‌خدا (صلى الله عليه وآله) به انحراف پديد آمده در جهان اسلام است.

‌ حضرت زهرا (عليها السلام) ، همراه زنان بنى‌هاشم به مسجد آمد. [٣] ابوبكر با گروهى از مهاجران و انصار نشسته بودند. آه سوزان و دردناك دخت پيامبر (صلى الله عليه وآله) جمعيت را متأثر ساخت. خداى را

[١] تشيع در مسير تاريخ ، سيدحسين محمدجعفرى، ترجمه سيدمحمدتقى آيت‌اللهى، ص ٦٧ و ٦٨ و زندگانى فاطمه‌زهرا (عليها السلام) ، صص ١٣٠ ـ ١٠٧.

[٢] تاريخ اليعقوبى ، ج ٢، ص ١٢٤ به بعد و تاريخ خلفا ، رسول جعفريان، ص ٢٣.

[٣] شرح نهج‌البلاغه ،ابن‌ابى‌الحديد، ج ٤، ص ٩٣ به بعد; بلاغات النساء ، ص ١٢; احتجاج ، طبرسى، ج ١، صص١٤٩ـ١٣١ و فدك در تاريخ ، محمدباقر صدر، ترجمه محمود عابدى، صص ٦٥ ـ ٥٦‌.