‌ براين اساس، دانشگاه فقه جعفرى در كنار مشخص ساختن موارد تحريف دين در ‌فقه رسمى‌ كه ناشى از مصلحت‌انديشى‌هاى غيراسلامى فقيهان وابسته بود، ناتوانى دستگاه حاكم در اداره امور فكرى مردم را به‌خوبى اثبات مى‌كرد.

امام صادق (عليه السلام) با گستردن بساط علمى و بيان معارف‌اسلامى، بهويژه تفسير قرآن به شيوه‌اى جز شيوه عالمان وابسته به‌حكومت، عملاً به معارضه با دستگاه حاكم برخاسته بود. آن حضرت (عليه السلام) بدينوسيله تمام تشكيلات مذهبى و فقاهت رسمى را، كه ضلع مهم حكومت خلفا به‌شمار مى‌آمد، تخطئه مى‌كرد و وجهه مذهبى دستگاه حكومت را تضعيف مى‌نمود.

‌ بى‌ترديد تهديدها و سخت‌گيرى‌هاى منصورعباسى در برابر فعاليت‌هاى علمى امام (عليه السلام) كه در برخى از روايات تاريخى به‌چشم مى‌خورد و تأكيد فراوان منصورعباسى بر گردآوردن فقهاى معروف حجاز و عراق در مركز حكومت از همين احساس نياز و خلأ نشأت مى‌گرفت.

‌ محروميّت مردم از ملاقات با آن حضرت (عليه السلام) به‌خوبى مؤيد اين برداشت از فعاليت علمى امام (عليه السلام) است. يكى از راويان مى‌گويد: حتى اگر درباره زناشوئى، طلاق و مانند اين‌ها نيز براى كسى مسأله‌اى پيش مى‌آمد، نمى‌توانست به آسانى به‌نظر امام (عليه السلام) دست يابد. [١]

ساير فعاليت‌هاى سياسى و تشكيلاتى

مراد از تشكيلات، حزب به مفهوم امروزى‌اش نيست; بلكه منظور جمعيتى از مردم است كه هدفى مشترك دارند و زير فرمان يك فرمانده كارها و وظايف گوناگون انجام داده، از نوعى پيوستگى فكرى و عملى برخوردارند. شيعيان در عصر امام صادق (عليه السلام) از چنين تشكيلاتى برخوردار بودند و ياران حضرت حول محور مطمئن ولايت در جهت بازيافتن حق اهل‌بيت (عليهم السلام) و تشكيل نظام علوى و اسلامى مى‌كوشيدند.

‌ فشار گسترده سياسى بر اهل‌بيت (عليهم السلام) و شيعيان در آن دوران، گوياى اين حقيقت است كه ياران امام (عليه السلام) به‌منظور مصون ماندن از گزند حكام اموى و عباسى ناگزير بودند به‌طور كامل

[١] المناقب ، ج ٤، ص ٢٣٨.