تاريخ تحليلي اسلام - نصیری رضی، محمد - الصفحة ٢٠٢ -           ماهيت، انگيزه و علل قيام امام حسين (عليه السلام)

غرايز حيوانى خويش به كثيف‌ترين كردارها دست مى‌يازيد. بيش‌تر اوقات خود را به خوشگذرانى با ساز و چنگ و آوازخوانى و بازى با ميمون و سگ‌هاى شكارى مى‌گذراند. [١]

يزيد بهره‌اى از مذهب نداشت و هيچ احترامى به عواطف مذهبى ديگران نمى‌نهاد. اعتياد به الكل داشت، مجذوب آوازخوانان و در معرض انواع گناهان و كارهاى زشت بود. در دوران حكومت حدود سه ساله او ‌واقعه حَرَّه‌ [٢] به فرمان وى تحقق يافت او به فرمانده نيروهاى خود گفته بود: پس از فتح مدينه، شهر تا سه‌روز بر سربازانت مباح است. در آن واقعه، سربازان پس از كشتن چند هزار مسلمان، نواميس مردم مدينه را مورد تجاوز قرار دادند. [٣]

‌ استاد سيدجعفر شهيدى درباره قتل و غارت مدينه مى‌نويسد:

چه مردان دين‌دار و پارسا و شب‌زنده‌دار كه كشته شد و چه حرمت‌ها كه درهم شكست و چه زنان و دختران كه از تجاوز اين مردم وحشى نرستند. خدا مى‌داند، از اين فاجعه تنها يك حقيقت را مى‌توان دريافت و آن اين‌كه در اين لشگركشى امير و مأمور هيچ‌يك از فقه اسلام آگاهى نداشته و اگر داشتند بى‌اعتنا بودند. [٤]

‌ لشگركشى و تجاوز به حرم امن الهى از ديگر نقاط سياه كارنامه يزيد است كه با عملكرد هولناك نمرود هم قابل مقايسه نيست. مسعودى، مورخ نامور، مى‌نويسد: يزيد در رفتار با مردم روش فرعون را در پيش گرفته بود و بلكه رفتار فرعون از او بهتر بود. [٥]

ماهيت، انگيزه و علل قيام امام حسين (عليه السلام)

پديده‌هاى اجتماعى، برخلاف بسيارى از پديده‌هاى طبيعى، ابعاد مختلف دارند و عوامل مختلفى در پيدايش آن‌ها مؤثر است. يك نهضت ممكن است از جهتى ماهيت دفاعى و از جهتى ديگر ماهيت تهاجمى داشته باشد.