قاعده لاحرج - حسينى خواه، سيدجواد؛ تقريربحث شيخ محمّدجواد فاضل لنكرانى - الصفحة ٤٥ - روايات وارد در ذيل آيه حرج
فيض كاشانى رحمهما الله مىگويند: آب قليل به مجرّد ملاقات انفعال پيدا نمىكند. [١] از جمله رواياتى كه مرحوم فيض براى ادّعاى خود به آن استدلال كرده، همين روايتى است كه بيان شد و مىفرمايد: اگر آب قليل به مجرّد ملاقات با نجاست انفعال پيدا كند، ازاله خَبَث به وسيله آن در هر صورتى ممكن نبود. [٢] امّا مشهور مىگويند: از آنجا كه در مقابل اين روايت، روايات زيادى وجود دارد كه دلالت بر انفعال آب قليل مىكنند [٣]، و همچنين اين روايت موافق با عامّه است، بنابراين، بايد بر تقيّه حمل شود. [٤] در مورد تقيّه بودن روايت بايد گفت: اگر امام عليه السلام در روايتى حكمى را بيان فرمودند و تعليلى نيز براى آن ذكر نمودند، قابليّت حمل بر تقيّه را ندارد؛ چه آن كه تقيّه اقتضا دارد امام عليه السلام حكمى را به حسب ظاهر با نظر عامّه بيان كنند؛ نه اين كه حكم را بيان و معلّل به آيه شريفهاى كنند كه دلالتش در نزد جميع ظاهر است. بنابراين، به نظر مىرسد در اين مورد، حمل روايت بر تقيّه صحيح نبوده و يا حدّاقل بسيار ضعيف است.
احتمال دوّم: برخى ديگر از بزرگان فرمودهاند: كلمه «قليل» در اين روايت به معناى اصطلاحىاش- يعنى: آب قليل در مقابل آب كرّ- نيست؛ بلكه به معناى لغوى- در مقابل كثير- استعمال شده است؛ بنابراين، منظور آب كمى بوده كه شامل يك كرّ و يا دو كرّ مىشود؛ در نتيجه روايت در مورد خصوص آب قليل نمىباشد. [٥]
[١]. العلّامة الحلّى، مختلف الشيعة، ج ١، ص ١٣؛ محمّد محسن الفيض الكاشانى، مفاتيح الشرائع، ج ١، صص ٨٥- ٨١ و كتاب الوافى، ج ٦، صص ٢١ و ٢٢.
[٢]. مفاتيح الشرائع، ج ١، ص ٨٢.
[٣]. براى اطلاع از اين احاديث، رجوع شود به كتاب شريف وسائل الشيعة، جلد اوّل، ابواب ماء المطلق.
[٤]. آقارضا همدانى، مصباح الفقيه، ج ١، ص ٧٤.
[٥]. السيّد ابوالقاسم الموسوى الخوئى، موسوعة الإمام الخوئى، التنقيح فى شرح العروة الوثقى، كتاب الطهارة، ج ٢، ص ١٢٥.