قاعده لاحرج - حسينى خواه، سيدجواد؛ تقريربحث شيخ محمّدجواد فاضل لنكرانى - الصفحة ٤٢ - روايات وارد در ذيل آيه حرج
نكته قابل توجّه آن كه استدلال ائمّه عليهم السلام به آيات شريفه قرآن كريم بر دو نوع است؛ در بعضى موارد، امامان عليهم السلام يك تأويل و اعمال تعبّدى نيز از خودشان دارند و معنايى را براى آيه شريفه ذكر مىكنند كه به حسب معناى لغوى يا عرفى، بر خلاف ظاهر آيه است و با قرينه فهميده مىشود كه اعمال تعبّد شده است؛ مانند آن كه «دَآبَّةُ الْأَرْضِ» [١] را بر وجود مقدّس حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام منطبق مىكنند. لذا، در اين موارد گفته مىشود: هرچند آيه ظهور در اين معنا ندارد، امّا چون امام عليه السلام به عنوان مبيّن كتاب اللَّه تعالى اعمال تعبّد نموده و اين معنا را ذكر كرده است، حجيّت دارد.
نوع دوّم نيز آن است كه ائمّه عليهم السلام همان معناى ظاهرى آيه را بيان مىكنند و هيچ اعمال تعبّدى نيز ندارند. در اين صورت، بيان آنان مؤيّد همان استظهارى است كه از خود آيه شريفه استفاده مىشود. رواياتى كه در ذيل اين آيه شريفه وارد شدهاند نيز از اين نوعاند؛ يعنى: ائمّه عليهم السلام به «مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ» استدلال كردهاند بدون آن كه معنايى بر خلاف ظاهر آيه بيان كنند.
از جمله آثار اين تقسيم آن است كه اگر كسى احتمال دهد «مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ» فقط براى بيان حكمت است، نه اين كه در مقام تعليل باشد، با بررسى روايات وارده معلوم مىگردد كه اين قسمت آيه شريفه در مقام بيان علّت است و نه حكمت.
اكنون به بررسى روايات وارده در اين زمينه مىپردازيم:
١) وعنه، عن محمّد بن الحسين، عن جعفر بن بشير، عن الهيثم بن عروة التميمي، قال: سأل رجل أباعبداللَّه عليه السلام عن المحرم يريد إسباغ الوضوء فسقط من لحيته الشعرة أو الشعرتان؟ فقال عليه السلام: «ليس بشيء، ما جعل عليكم في الدين من حرج». [٢]
[١]. سوره سبأ، آيه ١٤.
[٢]. محمّد بن الحسن الحرّ العاملى، وسائل الشيعة، ج ١٣، ص ١٧٢، باب ١٦ از ابواب بقيّة كفّارات الإحرام، حديث ٦.