قاعده لاحرج - حسينى خواه، سيدجواد؛ تقريربحث شيخ محمّدجواد فاضل لنكرانى - الصفحة ١٥٣ - تنبيه پنجم جريان قاعده لاحرج نسبت به محرّمات
التمسّك بقاعدة نفي الحرج فله وجه لكنّ المدار على الحرج الشخصي، ويدور الحكم مداره» [١]؛
امّا استثناى شخصى كه مكرّر داخل مكّه مىشود، در مورد آن به خاطر حرج، ادّعاى اتّفاق شده است؛ تمسّك به قاعده لاحرج در اين مورد وجهى دارد، امّا بايد توجه داشت كه منظور از حرج در اينجا حرج شخصى است و حكم فوق بر همين اساس است.
مرحوم صاحب جواهر نيز بعد از آن كه بيان مىدارد ورود به مكّه براى امثال چوپان بدون احرام جائز است و مخالفى در اين مسأله وجود ندارد، از جمله دليلى كه براى آن ذكر مىكند تمسّك به قاعده لاحرج است. [٢] ٤) از ديگر محرّمات احرام چيدن ناخن است؛ امّا فقها تصريح نمودهاند كه در صورت ضرورت و حرج، محرِم مىتواند ناخن خود را بچيند؛ بسيارى از فقها از جمله مرحوم محقّق خوئى قدس سره تصريح نمودهاند: مراد از ضرورت، ضروت عرفى است كه همان حرج و مشقّت است. [٣] ٥) مورد ديگرى كه مىتوان به آن اشاره نمود، اين است كه يكى از محرّمات احرام، حرمت تدهين- روغن و كِرم مالى- براى محرِم است، امّا در مواردى كه محرِم به جهت درد شديد ناچار از استعمال باشد، و عدم استعمال براى او مستلزم عسر و حرج باشد، فقها فتوا به جواز دادهاند. به عنوان مثال: مرحوم علّامه حلّى رحمه الله در اين زمينه بيان مىدارد:
«ويدلّ على جواز التدهين عند الضرورة أوّلًا أدلّة نفي العسر والحرج ...» [٤].
[١]. السيّد احمد الخوانسارى، پيشين، ج ٢، ص ٤٢٣.
[٢]. محمّدحسن النجفى، جواهر الكلام، ج ١٨، ص ٤٤٨.
[٣]. السيّد ابوالقاسم الموسوى الخوئى، پيشين، ج ٢٨، ص ٥٠٧.
[٤]. حسن بن يوسف بن المطهّر الأسدى (العلّامة الحلّى)، تذكرة الفقهاء، ج ٧، ص ٣٢٣.