پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٣ - گر تو را از غيب چشمى باز شد!

مى‌گردند). [١]

اين آيه با اين‌همه روايات درس بزرگى به همه رهروان راه حق مى‌دهد كه بدانند مراقبين بزرگوارى همواره مراقب اعمال آنها هستند، ايمان به اين حقيقت مى‌تواند اثر تربيتى فوق‌العاده‌اى داشته باشد، و لذا در روايات متعددى از امام صادق عليه السلام اين مضمون نقل شده است كه درباره امام معصوم مى‌فرمايد:

«اذا صارَ الْامْرُ الَيْهِ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ عَموُداً مِنْ نورٍ يُبْصِرُ بِه ما يَعْمَلُ بِه أَهْلُ كُلِّ بَلْدَةٍ؛ هنگامى كه امامت به او مى‌رسد خداوند ستونى از نور براى او قرار مى‌دهد كه به كمك آن مى‌تواند اعمال اهل هر شهرى را ببيند»! [٢]

* سوّمين آيه‌ مورد بحث طبق عقيده جمعى از مفسّران اشاره به شهود پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نسبت به جبرئيل است، و او را دوبار در تمام عمرش در صورت اصلى‌اش مشاهده كرد، مرتبه اوّل در آغاز بعثت بود كه «جبرئيل» در افق بالا ظاهر گشت، و تمامى شرق و غرب را پوشاند، و آن‌چنان با عظمت بود كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم به هيجان آمد، و مرتبه دوّم جريان معراج پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم واقع شد كه در آيات سوره نجم هم اشاره به ديدار نخستين و هم اشاره به ديدار دوّم شده است.

تفسير ديگرى كه در زمينه اين دو مشاهده وجود دارد شهودى است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نسبت به ذات پاك خداوند پيدا كرد، شهودى نه با چشم ظاهر كه با

[١]. در تفسير «برهان» ذيل آيه فوق، و در بحارالانوار، جلد ٢٣، صفحه ٣٢٦ به بعد ده‌ها روايت در اين زمينه نقل شده است كه مى‌توان گفت مجموعاً به حدّ تواتر مى‌رسد و در جلد ٢، صفحه ١٥٧ به بعد، و در جلد ١، اصول كافى «باب عرض الاعمال» به طور مشروح آمده است.

[٢]. منهاج البراغة فى شرح نهج‌البلاغه، جلد ٥، صفحه ٢٠٠ (همان‌گونه كه در بالا گفته شد احاديث به اين معنا متعدد است كه در همان كتاب جمع آورى شده است) و در تفسير برهان به بعضى از آنها اشاره شده است.