پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٥ - گر تو را از غيب چشمى باز شد!

اكرم صلى الله عليه و آله و سلم ندارد.

* در چهارمين آيه، مؤمنان يا همه انسان‌ها را مخاطب ساخته مى‌گويد:

«اين‌چنين نيست كه شما مى‌پنداريد اگر شما علم اليقين مى‌داشتيد جهنم را مشاهده مى‌كرديد».

سپس مى‌افزايد: «ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِيْنِ؛ سپس شما بعد از آن جهنم را به عين اليقين خواهيد يافت»!

در اين‌كه آيا اين مشاهده در دنيا روى مى‌دهد يا آخرت، و يا اوّلى در دنيا و دوّمى در آخرت است؟ ميان مفسّران گفتگو است، آنچه از ظاهر آيات به نظر مى‌رسد اين است كه آيه دوّم‌ «ثُّمَ لَتَرونَها عَينَ الْيَقين» اشاره به مشاهده دوزخ در آخرت است، چرا كه بعد از آن مى‌فرمايد: «ثَّمَ لَتُسْئَلُنَّ يَومَئِذ عَنِ النَّعيمِ؛ سپس در آن روز از نعمت‌هاى الهى از شما سؤال مى‌شود» بنابراين آيه قبل يعنى (لترون الجحيم) قاعدتاً اشاره به دنياست.

در تفسير الميزان نيز آمده كه ظاهر اين آيه مشاهده دوزخ قبل از روز قيامت است، مشاهده‌اى با چشم دل كه از آثار ايمان و يقين مى‌باشد آن‌چنانكه در داستان ابراهيم درباره مشاهده ملكوت آسمان و زمين آمده است.

البتّه همان‌گونه كه گفتيم بعضى هر دو رؤيت را مربوط به قيامت مى‌دانند، ولى در بيان تفاوت ميان آن دو سخت به زحمت افتاده‌اند، چنانكه از مطالعه گفته‌هاى فخر رازى در تفسيرش اين مطلب به وضوح معلوم مى‌شود. [١]

به هر حال ظاهر آيه مورد بحث نيز تأكيدى است بر اين واقعيت كه انسان ممكن است به مرحله‌اى از يقين برسد كه پرده‌ها از مقابل چشمش كنار رود و بعضى از حقايق عالم غيب را ببيند.

* پنجمين آيه اشاره‌ به تقاضاى مكرر كافران مى‌كند كه آنها مى‌گفتند: چرا فرشتگان بر ما نازل نمى‌شوند؟ يا چرا خدا را نمى‌بينيم؟ (فرقان/ ٢١).

[١]. تفسير كبير فخررازى، جلد ٣٢، صفحه ٨٠.