پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٠ - تفسير و جمعبندى

باران‌ها و زنده شدن زمينه‌هاى مرده توجه مى‌دهد و مى‌گويد آثار رحمت الهى را بنگر كه چگونه زمين مرده را زنده مى‌كند.

در پنجمين آيه، به سراغ انسان مى‌رود و مخصوصاً روى مبدأ آفرينش او انگشت مى‌گذارد، و مى‌گويد هر انسانى بايد بنگرد از چه چيز آفريده شده است، از آن آب جهنده بى‌ارزش؟! و باز در اين‌جا حس و مشاهده به عنوان وسيله معرفت ذكر شده.

در ششمين آيه‌ به انسان دستور مى‌دهد چشم بگشا و غذا و طعام خودت را ببين، و چگونگى پرورش آن را از طريق نزول باران، و شكافتن زمين، و سر بر آوردن گياهان و دانه‌هاى غذايى، ميوه‌ها، و سبزى‌هاى خوراكى كه اگر هر ورقى از آن را درست بنگرى كتاب و دفترى بزرگ از معرفت پروردگار در آن مى‌بينى.

آيات ششگانه فوق دعوت به «نظر» مى‌كند در حالى كه پنج آيه بعد از آن دعوت به «رؤيت» مى‌كند، گرچه اين دو واژه در بسيارى از موارد به يك معنا به كار مى‌رود، ولى به طورى كه از بعضى منابع معروف لغت استفاده مى‌شود «نظر» به معناى گردش چشم و كنجكاوى و دقت براى مشاهده چيزى است، در حالى كه‌ «رؤيت» به خود مشاهده گفته مى‌شود. [١] و البتّه هريك از اين دو واژه گاهى در معناى مشاهده حسى به كار مى‌رود، و گاه در مشاهده فكرى و ذهنى، اما بايد توجه داشت كه معناى اصلى آن همان مشاهده حسى است.

به هر حال‌ در هفتمين آيه‌ مشركان را به مشاهده انواع مختلف گياهان كه به صورت «زوج» «زوج» در هر گوشه و كنار زمين مى‌رويد فرا مى‌خواند.

و در آيه هشتم‌ آنها را به تماشاى چگونگى حركت آب درياها در لابه‌لاى ذرات ابر، و فرو ريختن آنها بر سرزمين‌هاى خشك و بى‌گياه، و روييدن‌

[١]. به مفردات راغب و لسان العرب ماده نظر مراجعه شود.