حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٠ - میزان استفاده از احادیث اهلسنت در کتاب «من لایحضره الفقیه»
همگی یا دستکم برخی از آنها ـ در واقع از روایات اهلسنت از رسولخدا ٩ و به اصطلاح نبوی باشند؟
پاسخ ابتدایی به این سؤال با توجه به شیوة شیخ در مواردی که سند را بیان کرده این است که: خیر، بنای ایشان در این کتاب ابای از نقل احادیث اهلسنت بوده است و اگر میخواست چیزی را از طریق اهلسنت از رسولخدا ٩ نقل کند، از تصریح به آن ابایی نداشت و چنانکه گفته شد، در چند مورد انگشتشمار این کار را کرده است.
اما پاسخ تفصیلی و دقیقتر به این سؤال، نیازمند بررسی تک تک این گونه احادیث است.
گونههای مختلف احادیث «الفقیه»
احادیثی که شیخ صدوق ; آنها را از رسولخدا ٩ بدون سند و با تعابیری چون: «قال النبی»، «قال رسولالله» و «قال ٩» نقل کرده است، از حیث نظری و با توجه به معیارهای ذیل به چند دسته قابل تقسیم هستند:
الف)آیا شیخ در کتب دیگر خود سند آنها را ذکر کرده یا خیر و اگر ذکر کرده، آن سند شیعی است یا غیرشیعی؟
ب) آیا این حدیث در سایر کتب حدیثی شیعی با سند شیعی موجود است یا خیر؟
ج) آیا این حدیث در کتب اهلسنت موجود است یا خیر؟
حال با توجه به این معیارها میتوان تقسیم ذیل را ارائه داد:
§ مواردی که شیخ در کتب دیگر خود، سند آنها را نقل کرده و آن سند، سند شیعی است. (١)
§ شیخ در کتب دیگر خود سند آنها را نقل کرده و آن سند، سند سنّی است؛ این موارد خود دو دستهاند:
١. در دیگر کتب حدیثی شیعه، همین حدیث با سند شیعی نقل شده است. (٢)
٢. در کتب حدیثی شیعه یافت نمیشود؛ این نیز خود دو دسته است:
الف) در کتب حدیثی عامّه یافت میشود (٣)
ب) در کتب حدیثی عامّه نیز یافت نمیشود و شیخ صدوق در نقل آن متفرد است. (٤)
§