دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٥٢٦
| اشترينان جلد: ٩ شماره مقاله:٣٥٢٦ |
اُشْتُرينان، بخش و شهري واقع در شهرستان بروجرد از استان لرستان.
بخشاشترينان: اشترينانيكى ازبخشهايدوگانة شهرستانبروجرد است و در شمال آن
قرار دارد. اين بخش كه داراي ٣ دهستان به نامهاي اشترينان، بردهسره و
گودرزي است، ١٠٤ آبادي دارد كه از اين ميان ٣١ آبادي خالى از سكنه است (
آمارنامه، ١٣٧٢ش، ١٥، ٢٠). بخش اشترينان از شرق و جنوب به بخش مركزي، و از
غرب و جنوب غربى به شهرستان خرمآباد، و از شمال به شهرستان ملاير از
استان همدان محدود است (همان، ١٠).
اين بخش در يكى از دشتهاي پيشكوهى زاگرس قرار گرفته است (نقشة عمليات) و
به علت همجواري با كوههاي كرّو و يزدگرد داراي آب و هواي ويژة مناطق
كوهستانى با زمستانهاي سرد و تابستانهاي معتدل و خشك است. ميانگين بارش
سالانة آن ٣٥٠ ميلىمتر گزارش شده است ( جغرافيا...، ٢/١٠٩٧).
جمعيت اين بخش ٥١٦ ،٤١نفر ( ٤٤٢ ،٧خانوار) است كه ٣٥٩ ،٥نفر ( ١٦٤ ،١خانوار)
در مناطق شهري (اشترينان) و ١٥٧ ،٣٦نفر ( ٢٧٨ ،٦خانوار) در روستاها سكنى دارند
( آمارنامه، ١٣٧٢ش، ٧٨). فعاليت اقتصادي ساكنان اين بخش بيشتر زراعت،
كارگري ساده و دامداري است، ولى در كنار كارهاي اصلى به قالىبافى نيز
مىپردازند ( فرهنگ اقتصادي...، «٢/٢٩»، «٥/٢٩»؛ فرهنگ جغرافيايى...، ٦/١٦).
كشت گندم و جو، حبوبات، نباتات علوفهاي، سيب زمينى و پياز در اين ناحيه
رايج است، نيز انگور، سيب و محصولات جاليزي و گوجه فرنگى در اين بخش به
عمل مىآيد ( فرهنگ اقتصادي، «٢/٢٩»، «٣/٢٩»).آبمورد نياز كشاورزياينناحيه
از قنات،چشمه،رودخانه و چاههاي عميق و نيمه عميق تأمين مىشود (همان،
«٤/٢٩»). درگذشته، آب مورد نياز بخش از ٤ رشته قنات به نامهاي سراب
مردانه، سراب زنانه، قنات بچگانه و قنات كبيريه تأمين مىشده است (
فرهنگ جغرافيايى، همانجا). پرورش گاو، گوسفند و بز از ديگر فعاليتهاي اقتصادي
ساكنان بخش شمرده مىشود ( فرهنگ اقتصادي، «٤/٢٩»، «٥/٢٩»)؛ چنانكه ٠٠٥
،٧٣گوسفند و بره، ٢٨٠ ،١٢بز و بزغاله و ٨٢٣ ،٦رأس گاو و گوساله در اين ناحيه
نگهداري مىشود( فرهنگ روستايى، ١٧٤). پرورش طيور و نيز زنبورداري در اين
بخش رواج دارد ( فرهنگ اقتصادي، همانجا).
در ميان جمعيت فعال بخش اشترينان ٥/٩١% آن شاغل، و بقيه بيكارند (
آمارنامه، ١٣٧٢ش، ٦١). ٣/٦٥% از افراد ٦ ساله به بالا باسواد، و بقيه
بىسوادند (همان، ٧٨).
مؤسسات آموزشى و فرهنگى بخش اشترينان در ١٣٦٥ش، ٦٠ دبستان، ١٢ مدرسة
راهنمايى و ٤ كتابخانة عمومى گزارش شده است ( فرهنگ روستايى، ١٩٨). همچنين
امكانات بهداشتى و درمانى آن شامل مركز بهداشتى و درمانى در ١٠ آبادي، خانة
بهداشت در ٩ آبادي و داروخانه در ٣ آبادي بوده است (همان، ٢٢٢). اين بخش
داراي ٥٥ مسجد، ١٥ حسينيه و ١٧ امامزاده است (همان، ٢٧٠). ساكنان اشترينان
شيعه هستند و به گويش لري سخن مىگويند ( فرهنگ جغرافيايى، همانجا).
بقايايى از طايفة روزبهانى، از طوايف لر كوچك، در اين ناحيه زندگى مىكنند
(امان اللهى، ١٣٣).
شهر اشترينان: اين شهر مركز بخش اشترينان است و در ١٨ كيلومتري شمال غرب
شهر بروجرد و در مسير ارتباطى بروجرد به ملاير (نقشة عمليات) و در ٤٨ و ٤٠ طول
شرقى و ٣٤ و ١ عرض شمالى واقع است. ارتفاع آن از سطحدريا ٨٢٠ ،١متر است
(مفخم، ٢٨؛ پاپلى، ٦٠). اشترينان در آغاز سدة حاضر مركز سيلاخور عليا بوده است
(كيهان، ٢/٤٤٣-٤٤٤؛ كريمى، ٧٨).
جمعيت اشترينان در فاصلة سرشماري سالهاي ١٣٣٥ تا ١٣٥٥ش كاستى داشت، ولى
آمار سال ١٣٦٥ش افزايش نشان مىدهد. در نخستين دورة سرشماري رسمى (١٣٣٥ش)
جمعيت آن ٠٢١ ،٤نفر و درآخريندوره(١٣٦٥ش) ٨٥٩ ،٤نفرگزارششدهاست( گزارش...،
١؛ آمارنامه، ١٣٦٩ش، ٢٠؛ سرشماري...، ١٨). بر پاية سرشماري سال ١٣٧٢ش جمعيت
اشترينان ٣٥٩ ،٥نفر (١٦٤ ،١خانوار) بوده است ( آمارنامه، ١٣٧٢ش، همانجا).
نسبت جنسى در اين شهر ١٠٥ نفر مرد در برابر ١٠٠ نفر زن گزارش شده است (
سرشماري، همانجا). ١/٧٣% افراد ٦ ساله به بالا در اين شهر باسواد و بقيه
بىسوادند ( آمارنامه، همانجا). از ميان اهالى فعال شهر ٩/٨٢% شاغلند (همان،
٦١) كه در رشتههاي كشاورزي، دامپروري، ساختمان، صنعت و... فعاليت دارند (
سرشماري، همانجا).
هم اكنون، از خانوارهاي ساكن در شهر ٨/٩٨% از برق، ٧/٩٦% از آب لولهكشى
استفاده مىكنند. خطوط تلفن نيز در اين شهر داير است. آب آشاميدنى ٩/٩٨% از
خانوارهاي اين شهر از مخزن عمومى تأمين مىشود. ٨/٦٥% خانوارها براي سوخت و
گرما از نفت سفيد استفاده مىكنند (همان، ١٩).
مآخذ: آمارنامة استان لرستان (١٣٦٩ش)، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٦٩ش؛
آمارنامة استان لرستان (١٣٧٢ش)، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٧٣ش؛ امان اللهى
بهاروند، سكندر، قوم لر، تهران، ١٣٦٠ش؛ پاپلى يزدي، محمدحسين، فرهنگ آباديها
و مكانهاي مذهبى كشور، مشهد، ١٣٦٧ش؛ جغرافياي كامل ايران، وزارت آموزش و
پرورش، تهران، ١٣٦٦ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن (١٣٦٥ش)، نتايج تفصيلى،
شهرستان بروجرد، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٦٧ش؛ فرهنگ اقتصادي دهات
ومزارع، شهرستان بروجرد، جهاد سازندگى، تهران، ١٣٦٠ش؛ فرهنگ جغرافيايى
ايران، دايرة جغرافيايى ستاد ارتش، تهران، ١٣٣٠ش؛ فرهنگ روستايى (١٣٦٥ش)،
كل كشور، مركز آمار ايران، تهران، ١٣٦٩ش؛ كريمى، بهمن، جغرافياي مفصل
تاريخى غرب ايران، تهران، ١٣١٦ش؛ كيهان، مسعود، جغرافياي مفصل ايران،
تهران، ١٣١١ش؛ گزارش مشروح حوزة سرشماري بروجرد، وزارت كشور، تهران، ١٣٣٨ش؛
مفخم پايان، لطف الله، فرهنگ آباديهاي ايران، تهران، ١٣٣٩ش؛ نقشة عمليات
مشترك زمينى، همدان و خرم آباد، سازمان جغرافيايى كشور، تهران، گ ٥ - ٣٩،
١٣٦٨ش، گ ٩- ٣٩، ١٣٧١ش. مژگان نظامى