روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٧٦٣ - روزشمار جنگ پنجشنبه ١٨ آذر ١٣٦١ ٢٣ صفر ١٤٠٣ ٩ دسامبر ١٩٨٢

صادرات کشاورزی داشته که براساس آمارهای موجود در سال ٧٦، ٣٠% کل صادرات غیر نفتی عراق را تشکیل می داد. نرخ تورم از سال ٧٢ روندی صعودی داشته، به طوری که در سال ٧٥ تورمی درحدود ٣/٥٥% در عراق موجود بوده است و قیمت های مواد غذایی با تورم ٤/٦٨% درگیر بوده است. بااین همه، تا قبل از جنگ، عراق با ذخیره ارزی درحدود ٣٠ میلیارد دلار، یکی از کشورهایی بود که نسبت به دیگر ممالک عربی از ثبات اقتصادی بیشتری برخوردار بود، چراکه این کشور پس از ایران و عربستان سعودی، بالاترین میزان تولید نفت را انجام می داد و تا سال ٧٩ صادرات عراق، ٩/٣٠ درصد رشد را نشان می داد. با تکیه بر این بنیة اقتصادی بود که رژیم بعثی عفلقی عراق بین سال های ٧٣ تا ٧٩ توانست نیروی نظامی، زمینی و هوایی خود را افزایش چشمگیری دهد و به بزرگ ترین ارتش خلیج فارس پس از ایران مبدل گردد. در این سال ها صدام، با طرد حسن البکر و کلیه مخالفینی که در حزب بعث می جست، توانست به صورت مهم ترین و تنهاترین عنصر سیاسی حزب بعث مبدل شود و با تصفیه های کلی، موقعیت خود را به خوبی مستحکم کرد.

پس از سقوط شاه و پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، صدام که از مدت ها پیش با آرزوی رهبری در جهان عرب و خصوصاً در منطقه خلیج فارس زندگی می کرد، با تحریک ابرقدرت ها، حمله گسترده ای را درطول ٧٥٠ کیلومتر مرز بین المللی آغاز کرد. وی تصور می کرد که این جنگ به دلیل شرایط نابسامان اقتصادی ایران و عدم تثبیت کامل انقلاب در شئون مختلف، بیش از چند روز طول نکشیده و می تواند با این پیروزی چشمگیر اولاً موقعیت سیاسی خود را تا حد رهبریت در جهان عرب بالا ببرد، ثانیاً به واسطه ضربه مهلکی که به نیروی نظامی ایران وارد می آورد، نقش ژاندارمی خلیج فارس را به عهده گیرد و ثالثاً درصورت سرنگونی خط امام در ایران، از خطر نفوذ اسلام انقلابی در کشور خود جلوگیری کند. عراق به خاطر اینکه تصور می نمود این جنگ در کوتاه مدت به پایان خواهد رسید، هیچ گونه ضربه اقتصادی را در پشت سر آن محسوب نمی داشت، اما زمان اثبات کرد که این تحلیل درست نبوده است. ما در این گفتار، گوشه ای از لطمات جبران ناپذیری را که به اقتصاد عراق وارد آمده است بیان می کنیم. دو ماه پس از شروع جنگ، نیروی دریایی قدرتمند ایران، با حاکمیت خود در آب های خلیج فارس امر بارگیری از بندر بصره عراق را به طورکامل مختل کرد تا آنجا که استفاده از این بندر تعطیل گردید. در دی ماه سال ٥٩، بندر عقبه به طور رسمی ازطرف رژیم سرسپرده اردن در اختیار عراق قرار گرفت تا مایحتاج عراق را به این کشور منتقل کنند. از طرف دیگر، دولت کویت، مقداری از کامیون ها و شبکه حمل ونقل خود را به امر انتقال کالا به عراق اختصاص داد، لکن مهم ترین ضربه ناامنی خلیج فارس برای صدام آن بود که صدور نفت وی از این طریق به طور ناگهانی پایین آمد و بدین ترتیب، عراق یکی از مهم ترین راه های تأمین ارزی خود را از دست داد. تأسیسات