ارتش عراق علاوه بر ایجاد موانع، اقدام به احداث سنگرهای کمین کرده و در محدودة عملیاتی محرم، به ویژه از نهر عنبر تا چم هندی (محدودة عملیاتی تیپ١٧ علی بن ابیطالب(ع) و تیپ١٤ امام حسین(ع)) که زمین تاحدودی هموارتر بود، نیروهای کمین خود را تا نزدیکی رودخانة دویرج جلو کشیده بود.[١]

غیر از موانع طبیعی مانند رودخانة دویرج، چیخواب و وجود شیارها و موانع مصنوعی مانند میادین مین، سیم خاردار، کانال ها و کمین ها، عراق در بعضی قسمت ها یک سری لاستیک ماشین را به طور منظم و به ردیف، به صورت خوابیده، چیده بود که پر از مواد منفجره بودند و به محض تماس و انفجار یکی از آنها، بقیه منفجر می شدند و آتش می گرفتند که این امر سبب هوشیاری نیروهای عراقی و ایجاد دید مناسب در شب برای فعالیت تیربارهای آنان می شد.[٢]

باتوجه به اینکه عراق، از زمان آغاز تجاوز به ایران، در این منطقه از خاک ایران حضور داشت، اقدام به احداث سنگرهای بسیار محکم و اساسی در منطقه کرده بود. دیوارة این سنگرها که به طور متوسط، در محدوده ای به مساحت ٣٠ متر مربع ساخته شده اند، از دو ردیف گونی پر از خاک تشکیل شده که به اندازة ٥/١ تا ٢ متر در عمق تپه یا شیارهای منطقه فرو رفته است. در اغلب سنگرهای اجتماعی دشمن در خط مقدم، بنه های مهمات در دل خاک ساخته و در هر سنگر، ده ها جعبة مهمات از انواع مختلف خمپاره، آر.پی.جی٧، نارنجک و ده ها سلاح گوناگون به طور منظم انباشته شده است. بر روی دیوارهای جانبی سنگرها، جعبه های مهمات با نوشته هایی به زبان انگلیسی و عربی به چشم می خورد که اسامی کشورهای امریکا، اردن و عمان بیش از سایر کشورها روی آنها دیده می شود. هر سنگر، ازطریق کانال های باریکی که محل رفت وآمد نیروهای دشمن بوده، با یک متر ارتفاع و ٥٠ سانتی متر عرض، به سنگر مجاور متصل است. در چهار طرف سنگرهای دید بانی، در میان دیواره های ضخیم سنگر، حفره ای با لوله های فلزی تعبیه شده است که دید بانان از این طریق، به راحتی به مناطق مجاور خود و مقابل خط، تسلط و دید داشتند. جدار داخلی سنگر فرماندهان، علاوه بر کیسه های شن، به طور یکپارچه از آهن ساخته شده بودند که ضخامت جدارة این سنگرها با بیش از یک متر، نفوذناپذیر به نظر می آمدند. روی دیواره های داخلی برخی سنگرها، تصاویری از زنان هنرپیشة عرب و غربی، نصب و سقف سنگرها با ضخامت تقریبی یک متر، به ترتیب از تراورس، آهن های قطور و ورق های فلزی و خاک پوشانده شده بود. در مقابل هر سنگر دید بانی دشمن، ٣ ردیف سیم خاردار به عرض تقریبی ٢٠٠ متر قرار داشت که در فواصل آن، میدان های نامنظم مین و تله های انفجاری تعبیه و حدود ١٠٠ متر جلوتر از آنها، خاکریزهایی احداث شده بود. وضعیت عمومی این موانع و سنگرها به نوعی بود که نفوذ در آنها بسیار بعید و غیر ممکن به نظر می آمد.[٣]

عراق برای حفظ ارتفاعات منطقه، علاوه بر استفاده از سیم خاردار چند ردیفه که در هر ردیف آن از میادین مین ضد تانک و ضد نفر استفاده کرده بود، در مقابل این موانع میادین، تله های منور هم به کار برده بود. نیروهای عراقی از بیم حملة نیروهای ایران، روی دامنه های صعب العبور ارتفاعات که امکان حرکت نیروهای پیاده در آن بسیار بعید و غیر ممکن به نظر می رسید نیز میادین مین احداث کرده بود.[٤]

یکی از امکاناتی که عراق اخیراً در خطوط دفاعی خود به عنوان مانع از آن استفاده کرده، تعبیة بشکه های "فوگاز" است. این بشکه ها که با ظرفیت ٢٠ تا ٢٢٠ لیتری ساخته شده اند، شامل مقدار زیادی بنزین، لاستیک و موادی هستند که آتش را پایدار نگه می دارند. بشکه های فوگاز در جلو میادین مین به سمت نیروهای ایران، تعبیه شده و با یک پوند مادة منفجرة تی.ان.تی، به وسیلة سیم به مرکز دید بانی یا نگهبانی متصل گردیده بودند و در موقع حمله علیه نیروهای دشمن به کار گرفته می شدند. این بشکه ها درصورت انفجار، محدودة نسبتاً وسیعی را در شعاع و ارتفاع به صورت شعلة سوزاننده می پوشاند که به علت دورزدن موانع و غافلگیرشدن نیروهای در خط، دشمن امکان استفاده از آنها را پیدا نکرد[٥]

[١] سند شماره ١٧٥٩٣ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه ای اطلاعاتی قرارگاه عملیاتی کربلا در جنوب (رکن٢)، شماره ٦٥٨، تاریخ ٢٠/٨/١٣٦١، صص ١٢ - ٨.

[٢] مأخذ ٦، بخش دوم، ص٧.

[٣] روزنامة اطلاعات، ١٣/٨/١٣٦١، ص٢.

[٤] سند شماره ٣٢١٤٥ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اطلاعات عملیات ستاد مرکزی به فرماندهی کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ١٢/٨/١٣٦١، صص ١ و ٢.

[٥] خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریة گزارش های ویژه، شماره ٢٣٦، تاریخ ٢٠/٨/١٣٦١، ص٢، قرارگاه کربلا، ١٩/٨/١٣٦١.