آگاهى يابيم. و تاريخ سوسياليسم خود تجربه زنده‌اى براى اين منظور است، زيرا تاريخ، مدرسه بزرگى است كه طبيعت بشر و واقعيّت سنّتهاى حاكم بر زندگى را از آن مى‌آموزيم، ولى نخستين اصول هر مدرسه آن است كه به عنوان شاگرد و نه به عنوان استاد به اين مدرسه منتسب باشيم و نمى‌توان گرايش خاصّى را بر تاريخ تحميل كرد و نمى‌توان پيشاپيش چنين فرض كرد كه اقتصاد يا دين يا سياست و يا نظاير آن به مسير تاريخ جهت مى‌دهد.

هرگز چنين نيست، بلكه بايد تاريخ را آزاد بگذاريم تا حقايق شگفتى را براى ما آشكار سازد. قرآن هدايت به سوى طبيعت «عبرت تاريخى» را تكرار مى‌كند و عبرت يعنى تلاش براى عبور از يك حادثه به ريشه‌هاى آن و از يك رخداد به اسباب آن و سپس پياده كردن اين حادثه در موارد مشابه در زندگى انسان معاصر.

خداوند مى‌فرمايد: (لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِاولِي الْأَلْبَابِ) [١] «در داستانهايشان خردمندان را عبرتى است...»، (فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ) [٢] «قصه را بگوى شايد به انديشه فرو روند»، (وَكُلّاً نَقُصُّ عَلَيْكَ‌ مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ) [٣] «هر خبرى از اخبار پيامبران را برايت حكايت مى‌كنيم، تا تو را قويدل گردانيم...»

[١] - سوره يوسف، آيه ١١١.

[٢] - سوره اعراف، آيه ١٧٦.

[٣] - سوره هود، آيه ١٢٠.