تعبير دقيق اين حقيقت در نفس همان كار بر اساس «يأس و رجا» ست، يأس از هر چيزى به اعتبار آن كه موجودى ناقص و عاجزى است كه پرداخته شده و هيچ سود و زيانى را در اختيار ندارد و «اميد» به خدايى كه به هيچ روى شبيه مخلوقاتش نيست و همه چيز را در دست دارد، «يأس» از نيروهايى كه انسان عملًا در «اختيار» دارد و «اميد» به امورى كه همين انسان در آينده بدان «دست» خواهد يافت.

محور «يأس و رجا» به معناى كلّى «شخصيت قرآنى» را مى‌سازد كه از اعتدال در رفتار و صحّت در رأى برخوردار است، زيرا همان گونه كه گفته شد منعكس كننده حقيقت هستى به صورتى دقيق است، چنين كسى فريفته آن چه در اختيار دارد نمى‌شود و در آنچه طالب آن است سستى نمى‌ورزد و «يأس» او از مردم به او «قناعت» مى‌بخشد و «اميد» او به «خالق» موجب تلاش بيشتر او مى‌گردد، به آنچه دارد مؤمن است زيرا هر آنچه در اختيار دارد از آن خداست و از سوى ديگر به آنچه دارد سرمست و مغرور نمى‌گردد، زيرا مى‌داند كه اين دارائيها امانتى است در دست او كه به ديگرى تعلّق دارد، چنانچه مصائب نيز او را ناتوان نمى‌سازد و پيشامدهاى ناگوار عزمش را درهم نمى‌شكند، زيرا اميد بسيار به پروردگار متعال دارد.