(إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌ‌...) [١] «جز اين نيست كه او را به زور واداشته‌اند تا اظهار كفر كند و حال آن كه دلش به ايمان خويش مطمئن است...» درباره عمّار بن ياسر نازل شده است. بسيار خوب، ولى آيا مى‌توان آيه را در عمّار منحصر دانست؟ هرگز، بلكه بايد به اين نكته انديشيد كه چگونكه اين آيه بر عمّار ياسر انطباق يافته است، آيا جز اين است كه او به شرك مجبور شده بود و مطابق ميل آنچه كه كفّار مى‌خواسته‌اند حرف زده و آيا جز اين است كه اگر همين موقعيّت امروز هم براى فردى تكرار شود و او نيز چون عمّار بن ياسر عمل كند اين آيه بر او نيز منطبق خواهد بود؟

اين طرز تفكّر قرآن را براى هميشه زنده و پويانگه خواهد داشت و دين نيز به چنين كارى امر كرده است و در حديث مى‌خوانيم كه:

«اگر قرآن با از ميان يافتن كسانى كه درباره آنها نازل شده از ميان مى‌رفت تمامى آن از بين رفته بود، ولى قرآن خورشيدى است كه هر روزه نو مى‌شود.»

بدين ترتيب ضرورت استفاده از تفسير صحيح قرآن را با فهم روشنگرانه نسبت به حدود تطبيق تفسير بر عموم آيه درك مى‌كنيم.

[١] - سوره نحل، آيه ١٠٦.