فلاسفه كه ايده آليست ناميده مى‌شوند چنين اعتقادى دارند)، حال چگونه مى‌توانيم درستى احساس خود را اثبات و بطلان اين فرض را ثابت كنيم؟ ملاكهاى عقلى حجّتى قوى بر اين احساس است و اگر صحّت اين ملاكها را نفى كنيم ناگزير بايد احساسات خود را نيز به يكباره نفى كنيم.

٢- عقل پديده‌ها را كشف مى‌كند وضوح، اطمينان و ثبات در همه احوال و اوقات و نزد همه افراد در همه جا جزء طبيعت اين كشف است، زيرا مادامى كه عقل پديده‌ها را مشاهده مى‌كند تا نفس مستقيماً و عملًا به حقايق امور پى ببرد نفس بايد نسبت به وضوح آن اطمينان يابد و در آن ترديد روا ندارد و بايد در نزد هيچ‌كس و در هيچ حالى تغيير نيابد.

اين حقيقت فرصت كافى در اختيار ما مى‌گذارد تا اطلاعات خود را از راه دقّت در آنها بيازماييم كه آيا اين صفات حقيقى علم بر آنها انطباق دارد يا خير:

اوّل- وضوح، مادامى كه انديشه در نفس، غير واضح باشد نبايد به علم نسبت داده شود و نبايد مادامى كه نفس خود نتوانسته، نسبت به چيزى جزم يابد آن را واضح بپنداريم.

دوم- اطمينان، مادامى كه نفس نتواند نسبت به يك انديشه يقين يابد نمى‌توان صفت علم بدان اطلاق كرد، زيرا هر حقّى حقيقتى و هر صحيحى پرتوى دارد كه نفوس پاك را به خود جذب مى‌كند