تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٠ - اجل مسمى چيست؟

با توجه به اين دو نوع" اجل" بسيارى از مطالب روشن مى‌شود، از جمله اينكه در روايات مى‌خوانيم صله رحم عمر را زياد و يا قطع رحم عمر را كم مى‌كند (منظور از عمر و اجل در اين موارد اجل غير حتمى است).

و يا اينكه در آيه‌اى مى‌خوانيم‌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ‌:" هنگامى كه اجل آنها فرا رسد نه ساعتى به عقب مى‌افتد و نه جلو" [١] در اينجا منظور از اجل همان مرگ حتمى است.

بنا بر اين آيه مزبور تنها مربوط به موردى است كه انسان به عمر نهايى خود رسيده است، و اما مرگهاى پيش‌رس را به هيچ وجه شامل نمى‌شود.

و در هر صورت بايد توجه داشت كه هر دو اجل از ناحيه خدا تعيين مى‌شود يكى بطور مطلق و ديگرى به عنوان مشروط و يا معلق، درست مثل اينكه مى‌گوئيم:

اين چراغ بعد از بيست ساعت بدون هيچ قيد و شرط خاموش مى‌شود و نيز مى‌گوئيم اگر طوفانى بوزد بعد از دو ساعت، خاموش خواهد شد، در مورد انسان و اقوام و ملتها نيز چنين است مى‌گوئيم خداوند اراده كرده است كه فلان شخص يا ملت پس از فلان مقدار عمر بطور قطع از ميان برود و نيز مى‌گوئيم اگر ظلم و ستم و نفاق و تفرقه و سهل‌انگارى و تنبلى را پيشه كنند در يك سوم آن مدت از بين خواهند رفت، هر دو اجل از ناحيه خدا است يكى مطلق و ديگرى مشروط.

از امام صادق ع در ذيل آيه فوق چنين نقل شده كه فرمود:

هما اجلان اجل محتوم و اجل موقوف‌

:" اين اشاره به دو نوع اجل است، اجل حتمى و اجل مشروط" و در احاديث ديگرى كه در اين زمينه وارد شده تصريح گرديده است كه اجل غير حتمى (مشروط) قابل تقديم و تاخير است و اجل حتمى قابل تغيير نيست (نور الثقلين جلد اول صفحه ٥٠٤).

[١] اعراف آيه ٣٤.