تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٧ - تفسير

فقها گفته‌اند كه خوبست براى اداى شهادت اگر در مكه باشند در كنار كعبه در ميان" ركن" و" مقام" كه جايگاه بسيار مقدسى است و اگر در مدينه باشند در كنار منبر پيامبر ص اين شهادت ادا شود.

و در آيه بعد سخن از موردى به ميان آمده كه ثابت شود، دو شاهد مرتكب خيانت و گواهى بر ضد حق شده‌اند- همانطور كه در شان نزول آيه آمده بود- در چنين موردى دستور مى‌دهد كه:" اگر اطلاعى حاصل شود كه آن دو نفر مرتكب گناه و جرم و تعدى شده‌اند و حق را پايمال كرده‌اند، دو نفر ديگر از كسانى كه گواهان نخست به آنها ستم كرده‌اند (يعنى ورثه ميت) بجاى آنها قرار گرفته و براى احقاق حق خود شهادت و گواهى مى‌دهند" (فَإِنْ عُثِرَ عَلى‌ أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيانِ‌).

مرحوم طبرسى در" مجمع البيان" معتقد است كه اين آيه از نظر معنى و اعراب از پيچيده‌ترين و مشكلترين آيات قرآن است ولى با توجه به دو نكته معلوم مى‌شود كه اين آيه آن قدر هم پيچيده نيست.

اولا منظور از استحق در اينجا به قرينه كلمه اثم (گناه) همان جرم و تجاوز به حق ديگرى است.

و ثانيا" اوليان" در اينجا به معنى" اولان" است يعنى آن دو شاهدى كه در آغاز مى‌بايست شهادت بدهند و از راه راست منحرف شده‌اند.

بنا بر اين معنى آيه چنين مى‌شود كه اگر اطلاعى حاصل شد كه دو شاهد نخستين، مرتكب خلافى شده‌اند، دو نفر ديگر جاى آنها را مى‌گيرند از همان كسانى كه دو شاهد نخست بر آنها تجاوز كرده‌اند [١]

[١] بنا بر اين از نظر اعراب" آخران" مبتدا است و جمله يقومان مقامهما خبر و اوليان فاعل براى" استحق" و الذين به معنى ورثه ميت است كه مظلوم واقع شده‌اند، و جار و مجرور (من الذين) صفت براى" آخران" مى‌باشد (دقت كنيد).