در اعتقادات چه باشى، در اخلاق چه باشى، در آداب عملى چه باشى، باید چه باشد اینطور چیزها، اسلام کار دارد به همه، اینها را سایر دول و اجتماعات کارى به اینها ندارند. یعنى هیچ دولتى نمى‌آید به شما بگوید که شما توى خانه‌تان وقتى که هستید فلان کار را نباید بکنید، به آن کار ندارد، هر کس توى خانه‌اش هر کارى بکند اما اسلام توى خانه، تنهائى شما باشید با شما کار دارد یعنى مى‌گوید باید چه جور باشى، اخلاقت چه جور باشد، ادراکات عقلى‌ات چه جور باشد، اعمالت، خودت با بچه‌ات باید چه جور آدابى داشته باشى، بچه با پدرش چه جور باشد، پدر با فرزندش چه باشد، بچه با مادرش چه جور باشد، مادر با فرزندش چطور باشد، برادر با برادرش چطور باشد، همه این عائله با هم چطور باشند. این عائله با عائله دیگر چطور باشد، تمام اینها را آداب دارد اسلام برایش، نظر دارد به آنها.

اسلام دینى الهى و جهانگیر است

راجع به اجتماع هم نظر دارد، مسائلى دارد که مربوط به همه بشر است، هیچ مملکتى دون مملکتى نیست، اسلام اینطور نیست که یک مملکت داشته باشد به اسم ایران مثلاً یا به اسم عراق یا به اسم کذا، اینجورها نیست، تمام عالم تحت نظرش هست یعنى نظر اسلام به این بوده است که بشر بسازد، تمام بشر را، هیچ قوم و خویشى با یک قطبى، دون قطبى ندارد، با شرق یا غرب، با شمال و جنوب، با جائى هیچ قوم و خویشى ندارد، یک دین الهى است همانطورى که خداى تبارک و تعالى خداى همه است، نه خداى شرقى‌ها و مسلمان‌ها یا غربى‌ها یا مسیحى‌ها یا یهودى‌ها، اینطور نیست، خداى همه است و نسبت به همه رازق است و عرض مى‌کنم خالق است و اینها، اسلام هم یک دینى است مال همه، یعنى آمده است که همه بشر را به این صورتى که مى‌خواهد در آورد، به یک صورت عادلانه در آورد، به صورتى که یک بشر به بشر دیگر یک قطره، به قدر یک سر سوزن تعدى نکند، یک بشر با بچه خودش تعدى نکند، با زن خودش تعدى نکند، یک زن با شوهر خودش تعدى نکند، دو تا برادر با هم تعدى نکنند، اینها با رفقاى دیگرشان تعدى نکنند، مى‌خواهد یک انسان عادل به تمام معنا که انسان باشد، هم عقلیتش عقلیت انسان باشد، هم نفسیتش نفسیت انسان باشد، هم ظاهرش ظاهر انسان و مودب به آداب انسانى باشد، مى‌خواهد این مطلب را اجرا بکند.

اجتماعات اسلامى مظهر همبستگى و اخوت است

یک شعبه از اسلام هم عبارت از حکومتش هست که همین حکومت هم در همین آداب شرعیه مسائل حکومتى هم هست مثلاً در حج، این مواقفى که در حج هست و مردم را دعوت کرده است ذات مقدس حق تعالى که بروند به حج و آنجا مواقف دارد. مسلمین نتوانستند آنطورى که حج باید استفاده ازش بشود، استفاده کنند. این یک مجمع عمومى است از همه طوائف مسلمین، یک دعوتى است از تمام طوائف که هر جورى هستند، در شرق اقصى هستند یا در غرب ابعد هستند، هر جائى مى‌خواهند باشند، شمال، جنوب، هر جا، در هر مملکتى که هستند دعوت شده‌اند مردم، آن هم ناس دعوت شده‌اند،