(اکثراً البته) لکن خوب، من شاهد قضایا بودم، من یادم است همه را، ایشان کودتا کرد و آمد تهران و ابتداى امر خیلى اظهار دیانت و اظهار اسلامیت و در ماه محرم، در شبهاى ماه محرم گاهى مى‌گفتند پابرهنه این طرف آن طرف مى‌رود براى عزادارى و همه این تکیه‌هائى که در تهران برپا بود ایشان مى‌رفت این تکیه‌ها و پیش صاحب تکیه‌ها اظهار اسلامیت و اظهار ایمان مى‌کرد تا وقتى که پایش یک قدرى مستقر شد (ابتدائش اینطور بود) تا وقتى که حکومتش یک حکومت مستقرى شد، آنوقت که حکومت، حکومت مستقر شد، دست به نیزه برد و سرنیزه برد و کوبید همه اقشار ملت را، آنوقت هم مثل حالا نبود که، یعنى مثل این یک سال که ملت یک تحولى درش پیدا شده باشد که مطالب را (چرا) بگوید و قیام برخلاف بکند، هیچ ابداً صحبت از اینکه یک مطلبى برخلاف راى رضاخان بگویند هیچ این مسائل نبود، با سرنیزه آمد و با سرنیزه مجلس درست کرد بدون اینکه ملت اصلاً اطلاعى از وکلایش داشته باشد و اطلاعى از مسائل اصلاً داشته باشد. رضاخان هم معلوم نبود که خودش یک همچو کارى کرده باشد، لیست‌هائى از طرف (به طورى که شاه مى‌گوید) سفارتخانه‌ها آوردند و مى‌دادند و همین لیست تعیین مى‌کرد که کى وکیل کجا، کى وکیل کجا، اینها را هم مامورها مى‌رفتند و وکیل مى‌کردند یک عده‌اى از وکلایى که انتصاب ابتدایى از سفارتخانه‌ها بود (زمان رضاخان سفارت انگلستان مهم بود و زمان ایشان هم سفارت آمریکا حالا مهم است) لیست‌ها را آنها مى‌دادند، افراد را آنها تعیین مى‌کردند، منصوب از قبل آنها به حسب واقع بود و منصوب از قبل رضاخان و محمدرضاخان در آن زمان در دست دوم و به حسب ظاهر بود، اما مردم چه دخالتى داشتند؟

وکلاى مجلس فرمایشى شاه یا انتصاب دولت بودن یا سفارت آمریکا

اصلاً در تمام دوره مشروطیت یک مجلس قانونى ما نداشتیم، یک مجلسى که همان قانون اساسى این مجلس را قبول بکند، حالا دوره اول مشروطیت همان دوره اولش چى بود آن را من نمى‌دانم اما آنقدرى که ما در نظرمان هست، نبوده است یک مجلس قانونى. خوب یکى از چیزهائى که در متمم قانون اساسى است این است که باید پنج نفر از مجتهدین به تعیین مراجع تقلید، پنج نفر مجتهد در مجلس نظارت کند، اگر نباشد قانونى نیست مجلس، و در طول تاریخ مشروطیت شاید همان اول یک همچو چیزى شده است (حالا تمام یا نیمه تمام نمى‌دانم) لکن در این مدتى که ما خاطر داریم که تقریباً حدود شصت سالش را من یادم است این مسائل نبوده است، نه این پنج نفر اصلاً در مجلس رفتند و نه مردم اطلاع داشتند از اینکه کسى را وکیل بکنند و اگر هم چنانچه در بعضى از جاها مثلاً تهران گاهى وقت‌ها یک نفر را وکیل مى‌کردند، مردم وکیل مى‌کردند، اما در سایر جاها و تهران هم خوب بیشترش شاید وکلایش هیچ ارتباطى به مردم نداشتند، همه تعیینش از طرف خود دستگاه بود و در این زمان هم که همه ما مى‌دانیم همه شما هم مى‌دانید که هیچ ابداً وکیل ملى ما نداشتیم که یک نفر، یک نفر از اینهائى که الان در مجلس هستند یا بودند اینها از طرف ملت نبودند، هیچ کدامشان از طرف ملت نبودند، اینها همه - را - از طرف دولت بود و نصب دولت بود و حالا یا لیستش را از سفارت