²علی قوم " »یعنی اراده خدا و سنت قطعیه الهیه اینچنین نیست که نعمتی‌ را که قومی دارند از آنها بگیرد بدون اینکه خود آنها موجبات زوال آن‌ نعمت را فراهم آورده باشند ، یعنی بدون آنکه خود آن قوم در خودشان تغییر ایجاد کرده باشند ، اخلاقشان فاسد شده باشد ، روحیه آنها از بین رفته باشد ، ایمانشان فاسد شده باشد . پس خدا در میان مردم سنتهای خلاف ناپذیر دارد : « فلن تجد لسنة الله تبدیلا و لن تجد لسنة الله تحویلا »[١] .
این آیات را هم که ذکر کرده است پس از حوادث تاریخی ذکر کرده است .
پس اجمالا در این مطلب که در تاریخ بشر یک سلسله سنن و قوانین حتمی و خلاف ناپذیر حکومت می‌کند بحثی نیست .
یک آیه دیگر برای شما شاهد عرض بکنم و باور بفرمائید که این مطلب‌ برای اولین بار در قرآن ذکر شده است . راجع به همین ، به بنی‌اسرائیل ، در سوره بنی‌اسر ائیل اینطور می‌فرماید : « و قضینا الی بنی‌اسرائیل فی‌ الکتاب لتفسدن فی الارض مرتین و لتعلن علوا کبیرا ». ما در کتاب ( تورات یا لوح محفوظ ، اغلب گفته‌اند تورات است ) حکم کرده‌ایم و نوشته‌ایم که شما در روی زمین دوبار فساد خواهید کرد ، و فساد و استکبار زیادی . بار اول که فساد بکنید ، به دنبال آن ما قومی را بر شما مسلط خواهیم کرد بسیار نیرومند : « فاذا جاء وعد اولیهما بعثنا علیکم عبادا لنا اولی باس شدید فجاسوا خلال الدیار و کان وعدا مفعولا ». ملت قوی و نیرومندی را ما بر شما مسلط خواهیم کرد که در داخله زندگی شما نفوذ پیدا کنند : « فجاسوا خلال الدیار »در خلال خانه‌های شما اینها نفوذ کنند ، و این وعده‌ای که ما دادیم خلاف ناپذیر است : « و کان وعدا مفعولا ». بعد شما وضعتان عوض می‌شود ، توبه

[١] سوره فاطر ، آیه . ٤٣