خاتمیت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٢
که این فکر را در میان افراد به وجود آورده است که در مقابل هر چیزی زود به حربه جبر تاریخ دست میزنند و میگویند جبر تاریخ همه چیز را عوض میکند . خیر آقا ، جبر تاریخ درست است و همانطور که جبر تاریخ ایجاب میکند یک سلسله مسائل در زندگی بشر تغییر بکند ، خود همین جبر تاریخ ایجاب میکند که یک سلسله حقایق در زندگی بشر ثابت بماند . چرا ؟ چون احتیاجات بشر دو جور است ، یک سلسله احتیاجات ثابت و یک سلسله احتیاجات متغیر . احتیاجات ثابت عاملی است برای ثابت ماندن یک سلسله حقایق در زندگی بشر ، احتیاجات متغیر عاملی است برای تغییر کردن . پس این موضوعی که آن را بهانه کردهاند که تا گفته میشود دین یا فلان حقیقت دیگر جاوید است زود میگویند این با جبر تاریخ سازگار نیست ، صحیح نیست ، و جبر تاریخ را درک نکردهاند . اولا جبر را تفسیر کن و بعد عوامل گرداننده تاریخ را به ما نشان بده که چیست ؟ و بعد نشان بده که در میان این عوامل چه عوامل ثابت و چه عواملی متغیر است . اگر معلوم شد که عوامل گرداننده تاریخ بسیار است و در میان آنها بسیاری ثابت و لا یتغیر است ، پس خود جبر تاریخ ایجاب میکند که باید یک سلسله حقایق در زندگی بشر ثابت و لا یتغیر بمانند .