خاتمیت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٨
سخن فخر رازی که استنباطی است که از قرآن کریم کرده است مبدأ فکر شد برای من که آیا واقعا اصل هدایت در موجودات با اصل نظم در خلقت موجودات یک مطلب است یا دو مطلب ؟ فکر به اینجا رسید که اگر خلقت موجودات به اصطلاح فلسفی به صورت ماشین میبود ، به این معنی که خداوند این موجودات را که آفریده است ، به صورت یک ماشین کامل و منظمی آفریده است ، آنوقت قهرا کاری که باید این ماشین بکند تکلیفش روشن است ، دیگر برای کارش یک تدبیر علیحدهای لازم نیست . مثلا اگر ساعتی را ساعتساز بسازد ، دیگر هر چه که هست در ساختن این ساعت است ، و کار منظم ساعت لازمه جبری ساعت است . وقتی که ساعتی با این نظم و تشکیلات به وجود آمد و ساخته شد ، دیگر نمیشود گفت که در اینجا دو موضوع است : یکی اینکه ساعتی با نظم و دقت ساخته شده است و دیگر اینکه کارش را منظم میکند ، زیرا این کار یک چیز علیحده نیست بلکه لازمه نظم چنین ساختمانی است . لازمه نظم ساختمان یک اتومبیل اینست که اگر درست ساخته شده باشد و شما سویچ را بزنید و اتومبیل سوخته داشته باشد و پا روی گاز بگذارید و فرمان را در دست داشته باشید ، آن اتومبیل کار خودش را انجام بدهد . آیا دنیای علم چه میگوید ؟ آیا دنیای علم میگوید این کاری که موجودات میکنند مخصوصا در عالم نباتات و حیوانات و انسان لازمه ساختمان مادی این موجودات است ؟ یا یک نیرو و قدرت و چیز دیگری که ما اصلا لفظی هم برای آن جز هدایت و رهبری نداریم ، یک امر دیگری در عین حال وجود دارد که باز این موجود ساخته شده را در کارش رهبری میکند ؟ آن امر مرموز را اگر به خدا که مدیر و مدبر موجودات است نسبت دهیم نامش هدایت است ، و اگر به خود موجودات