بیرون از هر پیرایه و عقل پسند است . این دستور به خودی خود یکی از نشانه‌های حکیمانه بودن دین مقدس اسلام است . راجع به دستورهای منفی اسلام‌ درباره علمای دین در جلسه گذشته عرایضی عرض کردیم . اسلام در باب عبادات برای یک طبقه بالخصوصی به نام کاهن یا روحانی‌ شخصیت خاصی قائل نشده است ، یعنی چنین نیست که برای آنها مثلا شرطیتی‌ قائل شده باشد ، در تشریفات مربوط به ولادت یا اموات یا ذبح که معمولا در ادیان جهان در این چند قسمت برای عالم دینی یک شخصیت بالخصوصی قائل‌ می‌شوند همینطور . معمولا در سایر ادیان یک رابطه مرموزی میان این شخص و عمل بالخصوصی قائل شده‌اند ، مثلا ذبح به دست خاخام اگر واقع شود درست و اگر به دست دیگری باشد درست نیست ، و امثال اینها که نمی‌خواهم بحث‌ بکنم ، فقط یک موضوع را که هفته گذشته فراموش کردم عرض کنم ، عرض‌ می‌کنم و بعد وارد دستورهای مثبت اسلام می‌شویم .

مسئله ارتزاق اهل علم

شما ببینید که این دین تا چه اندازه عالی و مترقی و منطقی و خردپسند و حکیمانه است . در مسأله ارتزاق اهل علم نیز اسلام دستور بالخصوصی ندارد ، یعنی اسلام نگفته است آن کسانی که عالم دینی هستند چون عالم دینی هستند از یک وظیفه عمومی و یک واجبی که متوجه همه مردم هست یعنی تلاش برای‌ معاش معافند . این خود یک مسأله‌ای است که اولا در اسلام بر هر کسی واجب است که برای‌ معاش و زندگی خود کار کند . نقطه مقابل کل بر دیگران بودن است . حدیث‌ نبوی است و در [ ( وسائل ) ] و غیر آن هست که پیغمبر