خاتمیت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٧

پیغمبر شما یک سوره‌ای نازل شده است که کیفیت آن اینست : « بسم الله‌ الرحمن الرحیم ، قل هو الله احد . . . ». اینست که پیغمبر اکرم فرمود : « العلماء ورثة الانبیاء » [١] علما جانشینان پیغمبران هستند ، در چه‌ قسمت ؟ در اینکه به آنها وحی می‌شود ؟ خیر ، در اینکه حافظ و نگهدارنده‌ مواریث انبیاء هستند .
اما یک وظیفه دیگر غیر از وظیفه حفظ مواریث انبیا هست که در اهمیت‌ کمتر نیست . آن وظیفه عبارت است از جزئیات را بر کلیات منطبق کردن ، فروع را بر اصول تطبیق دادن و برگردانیدن که نام آن [ ( اجتهاد ) ] است‌ . چه جمله خوبی دارد محمد اقبال پاکستانی . می‌گوید : اجتهاد در اسلام‌ نیروی محرکه دین است .
در این خطبه‌ای که خواندم امیرالمؤمنین جمله‌ای دارد که باید بگویم این‌ جمله ما فوق اینست که ما برای آن قیمت تعیین بکنیم ، و روی این جهات‌ است که من می‌گویم این صفات ، مخصوص مطلق مؤمنین و متقین نیست .
می‌فرماید : « قد نصب نفسه لله سبحانه فی ارفع الامور » ، خودش را در آن بالاترین‌ درجات قرار می‌دهد که دیگر جائی و مقامی در اسلام بالاتر از آن نیست . آن‌ چه مقامی است ؟ « من اصدار کل وارد علیه و تصییر کل فرع الی اصله » [٢].
هر واردی را ( هر سؤالی که بر او عرضه بشود ) جواب نداده رد نمی‌کند ، بلکه آن را در این کارخانه روحی و فکری خود وارد می‌کند و بعد حل کرده ، و حل شده آن را صادر می‌کند و می‌داند که هر فرعی و شاخه‌ای را با کدام تنه‌ و ریشه باید متصل کرد ، هر جزئی را به کدام کل باید برگردانید . بنابراین‌ بحث ما