خاتمیت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٥
مگر پس از آنکه آنها خودشان در آنچه که مربوط به شخصیت و اخلاق و عادات
خودشان است دگرگونی به وجود آورند ، فاسد گردند . کلمه « لم یک »افاده
حتمیت و ضرورت میکند ، یعنی خداوند هرگز چنین نبوده است که بی جهت
نعمتی را از قومی سلب کند ، لازمه خدائی خدا اینست که اینچنین نباشد .
هرگاه تعبیری به این شکل در قرآن آمده است ، علما قطعیت و ابدیت و
عمومیت را از آن استفاده میکنند ، مثل آن آیهای که علماء علم اصول به آن
استناد میکنند : « ما کنا معذبین حتی نبعث رسولا » [١] ما چنین
نبودهایم که قومی را عذاب کنیم قبل از اینکه پیغمبری در میان آنها
بفرستیم و اتمام حجت به طور کافی شده باشد ، یعنی ما هیچ ملتی و فردی را
قبل از اینکه به او اتمام حجت شده باشد و حقیقت برای او بیان و روشن
شده باشد معذب نخواهیم کرد . علمای اصول میگویند این آیه تأیید میکند
قاعده [ ( قبح عقاب بلابیان ) ] را . ببینید ، اگر در این آیه اینطور
آمده بود که : « ما عذبناهم قبل ان نبعث رسولا »، فقط حکایت میکرد که
ما در گذشته قبل از اینکه پیغمبری را مبعوث بکنیم قومی را عذاب نکردیم
. در آنوقت میگفتیم که خدا از گذشته خبر داده است و نمیگوید که در
آینده اینچنین است ، نمیگوید ما همیشه این جور هستیم . ولی وقتی که با
این تعبیر بیان میکند که : « ما کنا معذبین حتی نبعث رسولا »هرگز چنین
نبودهایم ، یعنی خلاف مقام الوهیت و ربوبیت است که قومی را معذب بکند
قبل از آنکه اتمام حجت کافی به آن قوم شده باشد .
این آیه هم که میفرماید : ²" ذلک بان الله لم یک مغیرا نعمة انعمها
[١] سوره اسراء ، آیه . ١٥