آدمی را که آنچه را که از من می‌شنود ضبط کند « و بلغها من لم یسمعها » برساند آن را به کسانی که نشنیده‌اند . ( پیغمبر اکرم دستور داد : ²اکتبوا عنی » هر چه که از من می‌شنوید بنویسید ) « رب حامل فقه غیر فقیه‌ و رب حامل فقه‌إلی من هو افقه منه » [١] . فرمود آنچه که از من می‌شنوید ضبط کنید و به طبقه بعد از من منتقل کنید ، ای بسا آن کسی که از من‌ می‌شنود ، معنی سخن مرا آنجور که باید ، درک نمی‌کند ، بعد تحویل می‌دهد به‌ کسانی که آنها معنی سخن مرا درک می‌کنند . ای بسا کسی که معنی سخن مرا می‌فهمد ولی بعد که نقل می‌کند به طبقات بعدی ، چون آنها رشد یافته‌تر و تکامل یافته‌تر و عالمتر هستند . از این که نقل کرده بهتر درک می‌کنند . و همین کار را کردند ، و این خود نمونه‌ای بود از رشد بشریت .
حتی علوم را شما اگر در نظر بگیرید همینطور است ، یعنی بشریت در دوره‌ ختمیه تنها از نظر دین رشد و بلوغ خود را ثابت نکرد ، از نظر علم و فلسفه نیز ثابت کرد . علم و فلسفه که در دنیا باقی و محفوظ ماند از زمان‌ اسلام باقی ماند . امروز یک تقسیمی می‌کنند و می‌گویند دوره تاریخ و دوره‌ ما قبل تاریخ . مقصودشان از دوره ما قبل تاریخ ادواری است که در آن‌ ادوار هیچ یادگاری از بشر وجود ندارد ، خطی ، سنگ نوشته‌ای ، چیزی . ولی‌ اگر ما مقصودمان از دوره تاریخی آن دوره‌ای باشد که بشر تاریخ خودش را متسلسل حفظ کرده است ، از زمان اسلام است فقط و فقط . حتی آثار یونانیان‌ و آثار هندیان را هم هر اندازه که موجود بود مسلمین حفظ و نگهداری کردند . آثار ایرانیان را هم هر چه

[١] اصول کافی ، ج ١ ، ص . ٤٠٣