آیندگان بیایند و حل بکنند . در مسأله [ ( شوق و عشق ماده به صورت ) ] می‌گوید من که عاجزم ، آیندگان بیایند و حل کنند ، صدر المتألهین می‌آید و آن را حل می‌کند . شیخ انصاری با آنهمه نبوغش ، در مسأله تعاقب ایدی در مکاسب عاجز می‌شود ، برخی از محققین اعصار بعد می‌آیند و حل می‌کنند . اما طبیعت اینطور نیست ، بشر نمی‌رسد به جائی که بگوید بحمد الله همه مشکلات‌ عالم را حل کردیم و دیگر مشکلی باقی نمانده است . نه این طور نیست .

تشبیه قرآن به طبیعت

قرآن کتاب است ، از طرفی یک نوشته است ، سخن است آنطوری که گلستان‌ سعدی هم سخن است ، شفای بوعلی هم سخن است ، شاهنامه فردوسی هم سخن است‌ ، اما سخنی است که گوینده‌اش خدا است نه بشر . از این جهت مثل طبیعت‌ است . آورنده قرآن آورنده طبیعت است . قرآن خاصیت گلستان سعدی و شفای‌ بوعلی و شاهنامه فردوسی را ندارد ، خاصیت طبیعت را دارد که در هر زمانی‌ بشر موظف است روی آن تدبر و تفکر کند و استفاده ببرد . اروپائیها یک‌ جمله خوبی دارند ، می‌گویند : حقیقت آنست که آیندگان می‌گویند [ ( یعنی‌ همیشه بشر در کشف حقیقت رو به پیش است ( نمی‌خواهم بگویم هر چه بشر در زمان متأخر گفت هیچوقت اشتباه نیست و بهتر است از آنچه که در زمان‌ قبل گفته است ، خیر ، بشر اشتباه هم می‌کند ، ولی مجموعا و رویهمرفته‌ اینطور است ) بشر در یک همچو سیر و مسیری هست که تدریجا حقایق را بیشتر کشف می‌کند . در مجموع سیر خود با همه اینکه گاهی حقیقتی را کشف‌ می‌کند و بعد دوباره از آن منحرف می‌شود و بعد از صد سال ، دویست سال ، پانصد سال یا هزار