جديد نيز به دليل نفوذ و اقتدار مردمى علما و قدرت روز افزون نيروهاى مذهبى در جامعه نمى‌توانست آنان را ناديده گيرد. «١» در اين باره فعاليت‌ها و اقدامات مراجع و آيات عظام سيدابوالحسن اصفهانى، حاج آقا حسين قمى، سيد ابوالقاسم كاشانى و امام روح اللَّه خمينى قابل توجه است كه از سال ١٣٢٠ شروع شده بود. «٢» در ادامه فعاليت نيروهاى اسلامى در اين دوران، شاهد اقدامات دينى و ضد استعمارى آيت اللَّه كاشانى به ويژه عليه دولت انگليس و حمايت آيت اللَّه العظمى بروجردى از نهضت اسلامى او، «٣» پشتيبانى مراجع و عالمان ديگر همچون آيت اللَّه العظمى خوانسارى، آيات بهاء الدين محلاتى و شاهرودى و گروهى ديگر از علما هستيم كه با صدور فتاوا و بيانيه‌ها، فعاليت سياسى آيت اللَّه كاشانى را ارج گذاشته، از نظر ايشان درباره ملى شدن صنعت نفت به شدت حمايت كردند. «٤» آنان در اين دوره از ملت مظلوم فلسطين نيز حمايت مى‌كردند.
جريان اسلامى در اين زمان در دو سطح فعال بود: يكى در سطح مراجع، آيات و علماى دينى كه دخالت روز افزون در سياست داشتند و در پى احياى ارزش‌هاى اسلامى در جامعه بودند و نمونه‌هاى آن گذشت.
دوم، در سطح گروههاى متشكل سياسى- مذهبى و هيئات كه نمونه آنها را در «جمعيت فداكاران اسلام»، «حزب مجمع مسلمانان مجاهد» و «فدائيان‌