فرمايشى و تصنعى تشكيل دادند و هر يك ظهور و سقوطى داشته‌اند. احزاب وابسته، به طور تنگاتنگى با دولت پيوند خورده بودند و براى رفع بحران‌هاى نظام شاهنشاهى؛ مانند بحران مشروعيت سلطنت، بحران مشاركت سياسى مردم و بحران ثبات سياسى رژيم، «١» در مواقع سركوب احزاب مردمى و يا براى مقابله با آنها اعلام موجوديت مى‌كردند.
از جمله احزاب و گروه‌هاى عمده وابسته به اين جريان، به حزب وطن، حزب اراده ملى، حزب دموكرات ايران، حزب مردم، حزب مليون، كانون مترقى، حزب ايران نوين و حزب رستاخيز ملت ايران مى‌توان اشاره كرد.
حزب وطن و اراده ملى‌ هر دو به وسيله سيد ضياء الدين طباطبايى، همكار رضا خان در كودتاى انگليسى ١٢٩٩ ش. تأسيس شد. حزب وطن در سال ١٣٢٢ ش. و حزب اراده ملى در سال ١٣٢٣ ش تشكيل شد. با تأسيس حزب جديد، حزب وطن تحت الشعاع آن قرار گرفت. اين دو حزب تا اواسط سال ١٣٢٤ ش. توانستند به حيات خود ادامه دهند. «٢» حزب دموكرات ايران‌ را احمد قوام السلطنه به سال ١٣٢٥ در دوران نخست وزيرى خود بنيان نهاد. اين حزب به دليل اختلافات داخلى سرانجام از صحنه سياسى كشور بيرون رفت. احمد قوام السلطنه در ابتدا قوه مقننه و مجريه را در دست داشت؛ اما وقتى قدرت سياسى‌اش رو به افول نهاد و كابينه‌اش سقوط كرد، حزب او نيز در عمل از ميان رفت. «٣»