باعث شد تا بسيارى از افراد به حقيقت مبارزه و خواست شهيد شيخ فضل‌اللَّه نورى پى نبرند. در اين دوره همچنين دو حزب «دموكرات» و «اعتدال» فعال بودند. حزب دموكرات را روشنفكران و حزب اعتدال را روحانيت مشروطه خواه يعنى آيت‌اللَّه طباطبايى و بهبهانى رهبرى و هدايت مى‌كردند. در تركيب اين حزب با هدف تقويت مشروطه و صيانت از مذهب شيعه، سيزده روحانى حضور داشتند. «١» اين نكته را نبايد فرو گذاشت كه سرانجام، پى‌آمدهاى منفى انقلاب مشروطه، بسيارى از روحانيان را نسبت به دخالت در سياست دلسرد ساخت.
٣- ٤- ١. تشكل‌هاى عصر پهلوى‌ الف. دوره رضاشاه‌ روحانيان در ابتداى روى كار آمدن رضا خان به استثناى علمايى كه در سياست دخالت نمى‌كردند، به دو گروه موافق و مخالف او تقسيم شدند.
يك. موافقان‌ اين گروه كه مركب از برخى علماى ايرانى مقيم عراق و علماى داخل كشور بودند، «٢» به دليل ضعف دولت احمد شاه قاجار، هرج و مرج حاكم در اواخر سلطنت قاجاريه و اقدامات به ظاهر اسلام خواهانه رضا خان در ابتداى قدرت از آنجا كه خواستار وجود حاكمى مقتدر براى ايران جهت دفاع و حمايت از تشيع بودند، درباره رضاخان نظرى مثبت داشتند و از تغيير نظام سلطنت حمايت مى‌كردند. البته پس از آشكار شدن سياست‌هاى ضد اسلامى رضا شاه به شدت به مخالفت با او برخاستند و در مقابل استبداد وحشتناك او ايستادگى كردند.