مشروطه» آن را به پيروزى رساند، در درون خود از دو جناج اكثريت مشروطه خواه و اقليت مشروعه خواه برخوردار بود.
الف: اكثريت مشروطه خواه‌ رهبرى روحانيت مشروطه‌خواه را در داخل كشور آيت‌اللَّه طباطبايى و آيت اللَّه بهبهانى بر عهده داشتند. رهبرى اصلى نهضت بر عهده آيت‌اللَّه آخوند ملا كاظم خراسانى و آيت‌اللَّه نائينى بود كه در نجف اشرف سُكْنا داشتند. روحانيت مشروطه خواه با توجه به ساختار استبدادى دولت قاجار، باور داشتند كه مى‌توان ميان اسلام و مشروطيت آشتى برقرار كرد.
مهم‌ترين اشكال و نقدى كه بر اكثريت مشروطه خواه در تشكيلات روحانيت داخل كشور وارد است، اعتماد آنان به روشنفكران سكولار بود. در پرتو اين اشتباه بعدها روشنفكران با كنار زدن روحانيت، همه زحمات آنان را بر باد دادند.
ب: اقليت مشروعه خواه‌ رهبرى جناح اقليت در تشكيلات روحانيت مشروعه خواه را، آيت‌اللَّه شيخ فضل‌اللَّه نورى در دست داشت. از علماى نجف نيز آيت‌اللَّه سيد كاظم يزدى از حاميان او به شمار مى‌آمد.
مشروعه خواهان، با تأكيد بر مشروطه مشروعه، نظام مشروطيت را امرى وارداتى دانسته، باتوجه به حمايت انگليسى‌ها از آن، نتيجه‌اش را اضمحلال دين و انحطاط اسلام مى‌دانستند. دغدغه اصلى شيخ فضل‌اللَّه نورى، اجراى شريعت اسلام بود. او با تيزهوشى و آينده‌نگرى‌اش، در پى‌گيرى اين هدف به هيچ وجه كوتاه نيامد و تا پاى جان ايستاد و سرانجام به شهادت رسيد. بد شانسى اين جناح ضد مشروطه بودن سلطنت طلبان حاكم بود؛ مسئله‌اى كه‌