٦ جريان روشنفكرى‌ مى‌توان جريان روشنفكرى در ايران را در يك تقسيم بندى كلى به روشنفكرى دينى و غير دينى تقسيم كرد. بدين سان، روشنفكران، هر يك، در يكى از جريان‌هاى پنج گانه پيش گفته جاى مى‌گيرند. بيشترين تأثير اين جريان بر جامعه به دوره پس از انقلاب مشروطه باز مى‌گردد. از همين زمان است كه واژه «منوَّر الفكر» پا به ميدان ادبيات سياسى كشور ما نهاد و تا امروز تأثير خود را بر امور سياسى جامعه حفظ كرده است.
١- ٦. تعريف و انواع جريان روشنفكرى‌ «روشنفكر» را به نوگرا، تجدد پرست و آنكه رواج آيين و افكار نو را پى مى‌جويد و منسوخ شدن آيين كهن را در هدف دارد، تعريف كرده‌اند. «١» اما «روشنفكر» در اصل به كسى مى‌گويند كه داراى فكرى باز، ذهن بصير و انديشه‌اى روشن نسبت به امور است. مفهوم متضاد اين واژه «تاريك فكر»، معادل كلمه «متحجِّر» است و كنايه از كسى است كه به هيچ روى از عقايد كهنه خود دست بر نمى‌دارد. «٢» بدين سان، متحجر كسى است كه از نظر فكر و ذهن هيچ انعطافى ندارد و همچون سنگ از