كه در اروپا درس مى‌خواندند، به ايران وارد شد. در اين دوره ماركسيست‌ها خود را « سوسيال- دموكرات‌ » مى‌ناميدند. آنان در سال ١٢٨٣ شمسى حزب سوسيال دموكرات آذربايجان را تشكيل داده، سپس در سال ١٢٨٤ افرادى همچون حيدرخان عمواوغلى با نام حزب سوسيال دموكرات ايران (اجتماعيون- عاميون) در انقلاب مشروطه فعاليت مى‌كردند. در سال ١٢٩٥ شمسى گروهى از اعضاى اين حزب، با تغيير نام آن، «حزب عدالت» را پايه‌گذارى كردند. «١» دوره دوم از روى كار آمدن رضا خان در ١٢٩٩ ش. (كودتاى سوم اسفند) آغاز گشت و تا سقوط حكومت او در شهريور ١٣٢٠ ش. ادامه داشت. در اين دوره ماركسيست‌ها يا سوسيال دموكرات‌ها نام «حزب عدالت» را در اولين كنگره حزب در سال ١٢٩٩ شمسى در كنگره انزلى « حزب كمونيست‌ » ناميدند. «٢» خيانت بزرگ حزب كمونيست در اين دوره حمايت از رضا شاه و خنجر زدن از پشت به نهضت جنگل به رهبرى روحانى آزاده ميرزا كوچك خان بود كه براى دفاع از مملكت اسلامى براساس شرع به مقابله با اشغالگران برخاسته بود.
البته رضا شاه به‌دليل خصلت ديكتاتورى‌اش تحمل هيچ حزبى را نداشت و از اين رو، كمونيست‌ها را نيز سركوب و زندانى كرد. از جمله كمونيست‌هاى سركوب شده‌ گروه ٥٣ نفر يا گروه تقى ارانى‌ بود. ارانى در سال ١٣١٢ نشريه «دنيا» را منتشر كرد كه افكار ماركسيستى را ترويج مى‌كرد.
محمد بهرامى، رضا رادمنش، ايرج اسكندرى، مرتضى يزدى، عبدالصمد