حزب مردم‌ در ارديبهشت ١٣٣٦ ش. اعلام موجوديت كرد، رهبر اين حزب اسداللَّه علم نخست وزير وقت بود. اين حزب نيز همواره از اختلافات درونى رنج مى‌برد و سرانجام در سال ١٣٥٣ ش. با برقرارى نظام تك حزبى از ميان رفت. «١» حزب ملّيون‌ را در سال ١٣٣٧ ش. دكتر منوچهر اقبال نخست وزير وقت تشكيل داد. اين حزب به عنوان حزب اكثريت (داراى اكثريت كرسى‌هاى مجلس) در مقابل حزب مردم به عنوان اقليت، نقش ايفا مى‌كرد. حزب ملّيون عمر كوتاهى داشت. پس از انتخابات مجلس دوره بيستم شوراى ملى، به دليل رسوايى و تقلبى كه در انتخابات پيش آمده بود، رهبر حزب از مقام نخست وزيرى استعفا كرد و با روى كار آمدن دولت شريف‌امامى، اين حزب به كلى از ميان رفت. «٢» كانون ترقى‌ را در سال ١٣٤٠ ش. حسنعلى منصور و امير عباس هويدا بنيان نهادند. كانون ترقى با از ميان رفتن حزب مليون اقبال، در مقابل حزب مردم ظاهر گرديد. اين كانون مقدمه تشكيل‌ حزب ايران نوين‌ بود كه در سال ١٣٤٢ ش. با تغيير نام كانون به وجود آمد. حزب ايران نوين توسط حسنعلى منصور رهبرى مى‌شد و يك دهه فعاليت كرد. با قتل منصور در بهمن ١٣٤٣ ش. معاون دبير كل حزب امير عباس هويدا، رهبرى آن را به‌دست گرفت و سرانجام با تشكيل حزب رستاخيز در سال ١٣٥٣ در آن ادغام و منحل گرديد. «٣» واپسين حزب جريان سلطنت طلب، حزب رستاخيز ملت ايران نام داشت‌ كه پس از بر چيده شدن نظام دو حزبى نمايشى به دستور محمدرضا شاه به عنوان يك حزب فراگير تأسيس شد. با تشكيل اين حزب، نظام سياسى در