دوم سال ١٣٥٦ با توجه به تجربيات گذشته و با هدف مبارزه سازمان يافته‌تر با رژيم استبدادى پهلوى و تأسيس حكومت اسلامى گرد هم آمدند و تشكيلات «جامعه روحانيت مبارز» را بنيان نهادند. آنان عبارت بودند از آيات شهيد بهشتى، شهيد مطهرى، شهيد مفتح، شهيد باهنر، شهيد محلاتى، مقام معظم رهبرى آيت اللَّه خامنه‌اى، موسوى اردبيلى، مهدوى كنى، هاشمى رفسنجانى، امامى كاشانى، موحدى كرمانى و عباسعلى عميد زنجانى. «١» پس از پيروزى انقلاب اسلامى با توجه به اختلاف نظر بين اعضاى جامعه روحانيت مبارز، جناحى از آن انشعاب يافت و «مجمع روحانيون مبارز» را در فروردين ١٣٦٧ تشكيل داد. اعضاى اين انشعاب عبارت بودند از: حجج اسلام مهدى كروبى، سيد محمود دعايى و حيدر على جلالى خمينى. «٢» پس از انشعاب، امام خمينى (ره) هر دو جناح را تأييد فرمود؛ چون به تعبير ايشان، در اصول با هم مشترك بودند؛ ولى هر يك براى رشد اسلام و خدمت به مسلمانان طرح و نظرى داشتند كه به عقيده خود موجب رستگارى است. «٣» بار ديگر بر اين نكته پاى مى‌فشريم كه جريان اسلامى به رهبرى عارف واصل امام خمينى (ره) و روحانيت انقلابى بزرگ‌ترين و عميق‌ترين نقش را در هدايت مردم براى سرنگونى نظام كهنه ٢٥٠٠ ساله شاهنشاهى و بر پايى نظام جمهورى اسلامى داشته است؛ اما بسيارى از زواياى اين فعاليت هنوز بر مردم و تاريخ مخفى مانده است.
تشكلهاى بى‌نام و نشان شخ جريان شناسى سياسى معاصر ايران ١٢٣ دفتر هماهنگى بنى‌صدر ص : ١٢٢ صيتهاى روحانى مسلمان و چهره‌هاى مبارز فراوانى از اقشار مختلف كشور در جامعه شهرى و روستايى در پيشبرد انقلاب‌