و قسمى ديگر آنند كه با عالم اجسام تعلّق تدبير و تصرّف دارند و ايشان را «روحانيان» خوانند و ايشان نيز دو قسمند: قسمى ارواحى‌اند كه در سماويّات تصرّف مى‌كنند و ايشان اهل ملكوت اعلى‌اند و قسمى ديگر ارواحى‌اند كه در ارضيّات تصرّف مى‌كنند و ايشان اهل ملكوت اسفلند. و چندين هزار از ايشان بر نوع انسان موكّلند و چندين هزار بر معادن و نبات و حيوان، لا، بل، هر چيزى بر وى ملكى موكّل است. و در كلمات انبياء گذشته- صلوات الله عليهم أجمعين- آمده است كه «إنّ لكل شي‌ء ملكا» «و از صاحب شريعت ما محمد صلّى اللّه عليه و اله منقول است كه گفت:

«ينزل مع كل قطرة ملك» و اهل كشف چنين گويند كه تا هفت فرشته نباشد، برگى بر درخت نيافريند هكذا جرت سنّه اللّه و لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا**[٢] و در حديث، ذكر «ملك الجبال» و «ملك الرعد» و «ملك الرّيح» و «ملك البرق» آمده است. و تا جمال‌ فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ[٣] نقاب بر نيندارد، اين معنى به تحقيق نتوان دانست.

جسم را چون سايه دان و شخص را چون جان شمر		سايه را بى‌شخص هرگز كى بود هستى پديد

[١] - سوره صافات( ٣٧)، آيه ١٦٤.

[٢] - سوره احزاب( ٣٣)، آيه ٦٢ و سوره فتح( ٤٨)، آيه ٢٣.

[٣] - سوره يس( ٣٦)، آيه ٨٣.