و تفاصيل احكام آن نشأت دراز است، انموذجى از آن صاحب فطرت سليم را از احكام منامات و علم تعبير معلوم شود، چه به دو طريق آدمى را در آن عالم راه است: يا به موت اصغر كه آن را «منام» مى‌گويند[١] يا به موت اكبر.

و اين موت اكبر بر دو قسم است: قسمى است اضطرارى كه به [انحلال‌][٢] طبيعت بود و قسمى اختيارى است كه اهل صفوت را باشد به انسلاح از عالم ظلمت.

و ميان خواب و مرگ تفاوت اندك است؛ «النّوم أخ الموت»[٣] اشارت بدين معنى است؛ و اگر جمال اين آيت بى‌نقاب حروف و كلمات در عالم ملكوت بر كسى جلوه كند، بسى از[٤] اسرار بداند كه: اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى‌ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى‌ إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ‌[٥].

خواب آيينه سرّ فنا و توحيد و محاكى‌[٦] احوال آخرت است «كما تنامون تموتون و كما تستيقظون تبعثون» شخصى در خدمت ابن سيرين آمد- رضي الله عنه- و با وى گفت: من دوش به خواب مى‌ديدم كه در

[١] - ص: خوانند.

[٢] - انحلال: به خلاف« ص»، به خلال« ل».

[٣] - قشيرى اين عبارت را خبر دانسته است: ترجمه رساله قشيريه، ص ٦٩٩؛ امّا در كتب حديث نيافتم.

[٤] - ل: پس از اين.

[٥] - سوره زمر( ٣٩)، آيه ٤٢.

[٦] - ل: محك.