و چون سرّ روح تمام كشف شود- و كمال كشف آن بر طورى وراى عقل موقوف است- محقّق گردد كه او را در هر نشأه‌اى از نشآت و در هر عالمى از عوالم، مظهرى لايق آن نشأه و آن عالم بود[١] و اين معنى در مثال محسوس بيان‌[٢] توان كرد وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ‌[٣]. همچنان كه آب را به حكم اجراء سنت ازل، بى وعائى نتوان داشت- با اين كه آب جوهرى است مستقل بنفسه، و وعاء جوهرى ديگر، روح را نيز از مظهرى گزير نبود[٤] با آن كه جوهرى است مستقل بنفسه و مظهر جوهرى ديگر و مع جريان هذا[٥] الحديث، اگر چه ملاقات روح و مظهرش طرزى ديگر است به خلاف ملاقات آب و وعاء كه اين هر دو جسمند، امّا ليس من شرط المثال المماثلة من كل وجه، مقصود آن است كه ارواح را از مظاهر ناگزير است و يكى از بزرگان اين معنى را به طريق نظم گفته:

الروح واحد و النشاء مختلف‌		في صورة الجسم هذا الأمر فاعتبروا

فالجسم كان اختلاف النشأ فاعتمدوا		على الذى قلته في ذاك و اذّكروا

هذا هو العلم لا ريب يداخله‌		و الشمس تعرف ما قلناه و القمر

[١] - ل: ببايد.

[٢] - ص:- بيان.

[٣] - سوره عنكبوت( ٢٩)، آيه ٤٣.

[٤] - ص: نمى‌باشد.

[٥] - ل:- هذا.