اين عبارت حاكى است كه هرگاه مسلمانان فرد لايقى را جهت امامت و پيشوايى برگزيند، بر اقليت مخالف نيز واجب است، با او بيعت كنند. و امام حسن عليه السّلام معاويه را به اين نكته توجه مى‌دهد. «١» ب. امام صادق عليه السّلام كسى را كه به زور مردم را به فرمانبردارى خود، مجبور سازد، نكوهش مى‌كند، آنجا كه مردى به امام گفت: «چه بسا ممكن است دو نفر از ياران ما، درباره چيزى باهم اختلاف كنند و براى حل قضيه، به حكميت يكى از شيعيان راضى شوند، آيا در اين اشكالى هست؟

امام فرمود: «ليس هو ذاك انّما هو الّذى يجبر النّاس على حكمه بالسّيف و السّوط» «٢» اين، از آن قسم (مذموم) نيست. آنچه مورد نكوهش است، اين است كه كسى مردم را به زور تازيانه و شمشير به تبعيت از خود مجبور نمايد.

ج. امير مؤمنان على عليه السّلام نامه‌اى را كه معاويه درباره قتل عثمان‌

______________________________

(١). در اين‌جا پرسشى مطرح است و آن اينكه از نظر عقيده شيعه كه ولايت و امامت شخصيتى مانند حضرت امام حسن عليه السّلام الهى و آسمانى بوده است، چه لزومى دارد كه امام بر گزينش مردم تكيه كند؟

پاسخ اين پرسش كه «در امثال اين نوع احاديث مطرح است» در پايان بحث خواهد آمد.

(٢). وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٥ مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٨٧ به نقل از دعائم الاسلام.