فوايد دمشقيه - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٨ - فصل پنجم تنزل انسان
فصل پنجم: تنزل انسان
أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا. (فرقان ٤٤).
بلكه مىپندارى اكثر آنان (مشركين) مىشنوند يا تعقل مىكنند، نيستند مگر مانند چهار پايان بلكه گمراهترند.
وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ (اعراف ١٧٩)
و محققاً آفريديم براى جهنم بسيارى از جن و انس را دلهايى دارند كه به آن تعلقى ندارند چشمانى دارند كه به آن نمىبينند و گوشهايى كه با آن نمىشوند. اينها مانند چهارپايانند بلكه گمراهتر و همين اينها غافلانند.
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ (انفال ٢٢) بدترين جنبندگان در پيش خداوند كران و گنگانى هستند كه تعقل نمىكنند. در آيه ديگرى مىفرمايد: همانا بدترين جنبندگان در نزد خداوند آنانى هستند كه كافر شدهاند و ايمان نمىآورند.