رنگارنگ يا کشکول درويشي - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٧ - تفاوت اراده هاى قوى و ضعيف

به بيراهه رفته در حالى‌كه آنان خود را نيكوكار مى‌دانند!

قانون عليت و سببيت تمام زندگانى ما را احاطه كرده است، توقع چانس و طالع را در بهشت احمقان بايد جستجو كرد؛ ولى در مورد قانون سببيت بايد سه نكته ديگر را مد نظر داشته باشيم تا از طرف ديگر بام نيفتيم:

اول قانون عليت و سببيت از اراده و تدبير ما به طوركلى بيگانه و به دور نيست، بلكه در سلسله اسباب قرار دارد و انسان نبايد خود را مجبور و فاقد اختيار فكركند. خداوند به انسان مسئوليت خطير و سنگينى را كه عبارت از نمايندگى خداوند در روى زمين است ارزانى فرموده و انجام چنين مسئوليتى جز با اراده و اختيار و انتخاب او ميسر نبوده و نيست. «إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً» (ما انسان را به راه تكامل و انجام وظايف او با استعداد سرشارى‌كه به او داديم رهنمايى‌كرديم)، او (به انتخاب خود) يا شكرگزار نعمت هاى ما و يا ناسپاس به آنها است.

دوم فرصت هاى طلايى و چالش هاى وحشتناك سر راه همه يا اكثر افراد در زندگانى اقتصادى و اخلاقى و علمى و سياسى و فاميلى و غيره قرار دارد و ممكن است گاهى اين فرصت ها و چالش ها غير اختيارى باشدكه افراد را به ناچار به طرف سعادت و يا شقاوت سوق دهدكه تا حدى محسوس است.

ولى در حالات عادى اگر ما در برنامه ريزى هاى‌كوتاه مدت و دراز مدت با اراده هاى قوى و تصميم هاى جدى مراقب اوضاع زندگانى باشيم، مى‌توانيم از اين فرصت ها استفاه خوب يا متوسطى ببريم و از چالش ها تا حد زيادى خود را به دور نگه داريم‌ «وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌» تلاش آدمى به او مى‌رسد.

اين مقوله عربى به نظرم درست است كه: «انَّ الْحَياةَ عَقيدَةٌ وَ جِهادٌ» زندگانى جز اعتقاد و تلاش چيزى نيست. و چنانچه اين جمله را به زبان روز بيان كنيم اين است‌كه «واقعيت زندگانى با ثمر، جهان بينى عقلى و آيده آلوژى خوب مى‌باشد.