علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠٠ - سیری در کتاب الوافی
مرحوم فيض اين دو عنوان را يكجا جمع كرده و يك باب را با نام «باب السّفه و السّباب»[١] آورده و روايات هر دو باب را يكجا جمعآورى كرده است؛ گويا به خواننده مىفهماند كه دشنام دادن، خود نوعى سفاهت و نادانى است.
٢. شرح لغتهاى موجود در روايات و برخى از آيات
فيض در اين زمينه در حدّ يك شاهكار زحمت كشيده است و مىتوان شرح لغتهاى روايات در الوافی را از بزرگترين خدمتهاى اين دانشمند به سنّت دانست؛ حتى اگر به جمعآورى واژههای معنا شده در الوافی بپردازيم، مجموعه خوبى در « غريب القرآن و غريبالحديث» پديد مىآيد. فيض از اينكه شارحان آيات قرآنى و روايات، در كلام اهل لغت تتبع و دقت الکافی اعمال نمىكند، گلهمند است[٢]و در شرح روايت، لغتهاى مشكل آن را معنا مىكند و اين شيوه را در سرتاسر الوافی به كار برده است.
نمونههايى از شرح لغتهاى فراوان را در ج١، ص٢٤٧ـ٢٤٩ و ص٤٧٤ـ ٤٧٥ و ص٤٨٧ ـ ٤٨٨؛ ج٢، ص٢٩ـ٣٠ و ص١٤٠ـ ١٤١ و ٤٨٦ و ٤٨٧؛ ج٤، ص١٥٦ ـ ١٥٧ و ص٢٢٧ ـ ٢٢٨؛ ج٥، ص١٠٧٩ـ١٠٨٠؛ ج٩، ص١٣٥٨ـ١٣٦٠ مىبينيم تا آنجا كه در شرح يك روايت گاهى حدود شصت كلمه را معنا مىكند.[٣]
در هنگام تبيين معناى لغوى كلمه به قرائتهاى مختلف يا نسخه بدلهای آن و نيز معناى كلمه در زمان صدور روايت توجه دارد؛ زيرا گاهى يك كلمه اكنون در معنايى به كار مىرود كه در زمان معصومان: به اين معنا نبوده است، لذا نمىتوان روايت را بر طبق معناى فعلى تبيين كرد.
از ميان منابع لغوي، فيض عنايت بيشتري به النهاية فى غريب الحديث و الاثر، التهذيب فی اللغة، الصحاح، القاموس المحيط و المصباح المنير داشته است.
٣. نقل روايتهاى مناسب با هر باب از غير كتب اربعه
گرچه بناى فيض بر جمعآورى روايات كتب اربعه است و معمولاً روايات كتب ديگر را به عنوان شرح بر احاديث كتب اربعه آورده، لكن در بسيارى از موارد، احاديث مناسب با يك باب را از غير كتب اربعه نيز جمعآورى كرده است؛ مثلاً در «باب الاشارة و النص على صاحب الزمان صلوات الله عليه» مىفرمايد:
و مما يناسب ذكره فى هذا الباب ما رواه الشيخ الصدوق; فى كتاب الكمال الدين.
آنگاه، چهار روايت از اين كتاب آورده است.[٤] شبيه همين سخن را در«بابالغيبة» آورده و هشت روايت از اكمال به عنوان متمم باب نقلكرده است.[٥]
[١]. همان، ج١، ص٧.
[٢]. الوافی، ج١،ص٤٠.
[٣]. الکافی، ج٢، ص٢٦٨.
[٤]. الوافی، ج٥، ص٩٩٩.
[٥]. الکافی، ج٢، ص٣٢٢.