دوره، از جمله جعفربن واقد و هاشم‌بن أبی هاشم وجود دارد.[١] حتی در روایتی آن حضرت به اسحاق انباری دستور کشتن دو تن از غلات به نام‌های ابوالسمهری وابن أبی‌زرقاء را صادر فرمود[٢]. در زمان امام هادی و امام عسکری٨ نیز غالیان فعالیت داشتند و آن دو امام بزرگوار در ادامۀ فعالیت‌های ائمه پیشین با غالیان درگیر شدند. از مراکز فعالیت غلات این زمان، اطلاعات چندانی در دست نیست، ولی از بررسی القاب این افراد می‌توان دریافت که هم‌زمان با گسترش تشیع در ایران، و بویژه شهر قم و پدید آمدن محدثان بزرگ شیعی در این شهر، غالیانی نیز در آنجا ظهور کردند و همواره میان محدثان بزرگی همچون احمدبن محمدبن عیسی اشعری و غلات این شهر درگیری وجود داشت.

در اواخر این دوران و پس از وفات امام حسن عسكری ٧، كوفه مركز تجمع گرایش‌های مختلف از همه نوع بود. بسیاری از شیعیان در كوفه و دیگر مناطق عراق سردرگم شده بودند و نمی‌دانستند چه باید كرد. سعدبن عبدالله اشعری پس از ذكر پانزده دسته در شیعه، پس از وفات امام حسن عسكری ٧، دربارۀ فرقۀ پانزدهم می‌نویسد:

این فرقه گفتند: ما نمی‌دانیم در این باره چه بگوییم و امر بر ما مشتبه شده است و نمی‌دانیم حسن بن علی ٧ فرزندی دارد یا نه؟ یا امامت از آن جعفر است یا محمد؟[٣]

بسیاری از این افراد به سایر فرق شیعی و غیر شیعی پیوستند و گروه بزرگی جعفر كذّاب را به عنوان امام به رسمیت می‌شناختند[٤]. به گفتۀ نوبختی یکی از متکلمان کوفه به نام «علی الطاحن» از
فرقۀ طرفدار جعفربن علی حمایت کرد و خواهر فارس‌بن حاتم قزوینی نیز او را در این امر یاری
داد[٥]. «جعفریه» سرسخت‌ترین مخالفان امامیه بوده و در میان شیعیان نیز هوادارانی داشتند، نمونۀ
آنها علی الطاحن و نیز علی‌بن حسن‌بن فضال است که از فطحی‌مذهبان بود و در ادامه به امامت جعفر معتقد شد[٦].

در این هنگام، مدرسۀ حدیثی کوفه رو به زوال نهاده و بسیاری از محدثان مشهور آن به قم و بغداد منتقل شده بودند، و به تدریج، مكاتب حدیثی قم و بغداد نیز پا به عرصۀ وجود گذارد و شیعیان این مناطق در كنار شیعیان كوفه به نقل حدیث و تفقّه در روایات پرداختند.

کتابنامه

ـ أصل الشیعة وأصولها،كاشف الغطاء (م ١٣٧٣ ق)، به کوشش: علاء آل‌جعفر، مؤسسة الامام علی٧.

ـ الإحتجاج، احمد بن علی طبرسی (م ٥٤٨ق)، به کوشش: سید محمدباقر خرسان، النجف‌الأشرف: دارالنعمان للطباعة و النشر، ١٣٨٦ق/ ١٩٦٦م.

[١]. الاعتقادات فی دین الإمامیة، ص٩٧.

[٢]. همان، ص١٠٠.

[٣]. الغیبة (طوسی)، ص٣٤٦ـ٣٥٣.

[٤]. تهذیب المقال، ج١، ص١٣٢.

[٥]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٨١١، ش١٠١٢.

[٦]. همان، ج٢، ص٨١١، ش١٠١٣.