طوسی تضعیف شده و راهی برای توثیق وی نیست[١]، و یا توسط محمدبن كثیر ثقفى، شاگرد دیگر مفضل[٢] است. به عقیدۀ برخی محققان این جریان پیوند دو نظریۀ غالی‌گرا از غلات كیسانی در اوایل قرن دوم بوده است و بنیان‌گذار این تفكر در اصل أبو الخطاب أسدی (ت ١٣٨ق)، رئیس خطابیه است كه این جریان فكری توسط مفضل بن عمر به صورت مفوضه درآمد.[٣]

اصطلاح غلات در كتب رجال و روایی برای مفوضه نیز به كار رفته است، اما این گروه همچنان
در داخل مذهب تشیع باقی ماندند و به اصطلاح غلات درون گروهی بودند. آنان در تعبیرات رجالی با الفاظی چون «اهل الارتفاع فی مذهبه»، «فی حدیثه ارتفاع»، «مرتفع القول» یا «فیه غلو و ترفّع» ممتاز شده‌اند. این تعبیرات نشان از بلندپروازی و تندروی در مقام ائمه: دارد، ولی به مرحله الوهیت برای ائمه: نرسیده‌اند. گاه، به صراحت، غلات از مفوضه تمییز داده شده و در كنار هم به كار رفته‌اند: در روایتی آمده است:

الغلاة كفار و المفوضة مشركون.[٤]

شیخ مفید نیز در اوائل المقالات در بحث عدم علم امام بر غیب می‌نویسد:

همۀ امامیه، جز تعداد اندکی، همچون مفوّضه و غالیانی که به راه آنان رفتند، در این قول با من هم‌نوا هستند.[٥]

كه موضع درون گروهی بودن مفوضه را در برابر جدایی كامل غلات نشان می‌دهد.

مهم‌ترین دیدگاه منسوب به مفوّضه «تفویض» است. علامۀ مجلسی چندین معنا دربارۀ تفویض عنوان کرده است[٦] که می‌توان همۀ این معانی را در دو قسم جای داد: یكی تفویض امر خلق و رزق، و دوم تفویض امر دین و سیاست و هر یك از این دو، خود به دو قسم تفویض مطلق و مقید تقسیم می‌شود. به طور خلاصه، خالق و صانع و شارع اساسی همۀ امور خدای متعال است و آیات قرآن فراوان به این امر اشاره دارند و ائمه: خود را از تفویض بدین معنا مبرا دانسته‌اند[٧].

اما تفویض، به معنای مقید، بدین معناست كه ائمه: چیزی از خداوند متعال بخواهند و خداوند در اجابت آنان، امری را برای آنان محقق نماید. این موضوع در پاسخ ولی‌عصر٤ به اختلاف شیعیان مورد تأیید قرار گرفت كه خداوند خالق اجسام و مقسم روزی‌هاست، اما ائمه: از خدا می‌خواهند و اوست كه می‌آفریند و روزی می‌دهد، تا آنها را اجابت كند و حق آنها را بزرگ بشمارد.[٨]

[١]. معالم العلما، ١٣٧٦، ج٣، ص٤٠٠.

[٢]. معجم الرجال، ج١٩، ص‌٣٢٨ ـ ٣٢٩.

[٣]. همان، ص٣٣٠.

[٤]. ر.ک: داوری در باب تعارض آرای نجاشی و دیگر رجال‌شناسان متقدم شیعه، ص٢٢١.

[٥]. معجم الرجال، ج١٧، ص١٦٩.

[٦]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٦١٢، ش٥٨٣.

[٧]. مکتب در فرایند تکامل، ص٣٧ ـ ٣٨.

[٨]. عیون أخبار الرضا ٧، ج١، ص٢١٦.