این موارد به مجهول بودن جبرئیل، و ضعف اسناد این روایات توجه داده است.[١] همچنین محمدبن بحر رهنی نرماشیری در این اسناد است كه خود كشی به غالی بودن وی تصریح كرده است[٢].

از سیرۀ ائمه: به دست می‌آید كه آنها در مسائل فقهى آنان به صراحت وظیفه خود را بیان اصول و قواعد كلى دانسته و تفریع و استنتاج احكام جزئى را به عهده پیروان خویش گذارده اند[٣]و این افراد كسانی بودند كه قدرت تمیز بین اخبار درست و نادرست را داشتند و مرجع راویان شیعه و بر طرف كننده شبهات و اختلافات آنان به حساب مى آمدند. امام صادق٧ به فیض بن مختار دستور مى‌دهد آن‌گاه كه جویاى احادیث اهل‌بیت شدى، به زرارة بن اعین رجوع كن[٤]. با توجه به این گونه ارجاعات است كه عمر بن اذینه كتاب ارث خود را به تمامى بر زراره عرضه نمود و در نقل روایاتش از او اجازه گرفت.[٥] ابن ابى عمیر از شعیب عقرقوفى روایت مى‌كند كه به امام صادق ٧ عرض كردم:

گاه به تحقیق درباره مسأله‌اى محتاج مى شویم و به شما دسترسى نیست، در این گونه مواقع به چه كسی مراجعه كنیم؟ حضرت فرمود: بر تو باد به أبو بصیر اسدى.[٦]

همچنین روایت شده است كه محدث جلیل‌القدر عبدالله بن ابى یعفور به حضرت صادق٧ عرض كرد:

براى من امكان ندارد كه همیشه خدمت شما برسم و گاه بعضى از شیعیان نزد من مى آیند و از من سئوال‌هایى مى‌كنند كه جواب آنها را نمى‌دانم؛ در این گونه موارد چه كنم؟

امام ٧ فرمود:

به محمد بن مسلم مراجعه كن؛ او از پدرم حدیث شنیده و نزد او داراى منزلت بوده است.[٧]

٣. شاخه متكلمان شیعه

شاخۀ سوم در شیعیان آن زمان گروه متكلمان شیعه است. افرادی چون قیس ماصر، هشام بن حكم، مؤمن الطاق، هشام بن سالم، زرارة بن اعین، علی بن منصور كوفی (از شاگردان هشام)، و علی بن اسماعیل بن میثم تمار كه نظریات و دیدگاه‌های دقیقى در مسائل كلامى از آنان نقل شده است. بنابر آنچه از روایات مذهبى به دست مى‌آید امامان شیعه به تحریك و ایجاد زمینه تفكر تعقلى و استدلالى در میان شیعیان خود علاقه فراوانى داشته‌اند و متكلمان شیعى زمان خود را، بویژه هشام بن حكم و مؤمن الطاق، به بحث‌هاى كلامى و عقیدتى، تشویق می‌كردند،[٨] و حتی روش مناظره را به آنها می‌آموختند.[٩]

[١]. همان، ج١، ش٢١٧، ٢١٩، ٢٢٠.

[٢]. همان، ج١، ص٣٤٩، ش٢٢٠.

[٣]. ر.ک: معجم الرجال، ج٨، ص٢٤٢ـ٢٥٢.

[٤]. الفهرست، ص٢١٦، ش٦١١.

[٥]. ر.ک: معجم الرجال، ج٨، ص٢٤٢ـ٢٥٢ و ج١٨، ص٢٦٩.

[٦]. اختیار معرفة الرجال، ج١، ص٣٦٣.

[٧]. بزنطی از امام رضا ٧ نقل كرده است كه آن حضرت فرمود: «علینا القاء الاصول إلیكم وعلیكم التفرع» (مستطرفات السرائر، ص٥٧٥؛ وسائل الشیعه، ج١٨، ص٤١).

[٨]. رسال ابوغالب زراری، ج١، ص٥١؛ اختیار معرفة الرجال، ج١، ص٣٤٧.

[٩]. الکافی، ج٧، ص٩٥، باب میراث الولد مع الابوین، ح٣.