در بسیاری از احادیث اهل‌بیت: بر تطابق احادیث با کتاب خدا و سنت پیامبر٦ تأکید شده است؛[١] از جمله در حدیثی از امام صادق٧ در توضیح علت عرضه احادیث بر کتاب و سنت پیامبر و مردود دانستن احادیث مخالف با این دو منبع می‌خوانیم:

فإنّا اذا حدّثنا قلنا: قال الله ـ عزوجل ـ و قال رسول‌الله٦.[٢]

در ادامه این حدیث از امام رضا٧ نقل شده است:

فإنا اذا حدثنا، حدثنا بموافقة القرآن و موافقة السنة، إنّا عن الله و عن رسوله نحدّث، و لا نقول: قال فلان و فلان، فیتناقض کلامنا، إنّ کلام آخرنا مثل کلام اولنا، و کلام اوّلنا مصداق لکلام آخرنا... .

مقاله حاضر، با عنایت به این گونه احادیث، در جستجوی روش یافتن سرچشمه‌های احادیث برآمده و بر اهمیت این امر در شناخت متن درست و دقیق احادیث و فهم ژرف از روایات تأکید می‌ورزد.

نقل زیارت پیامبر٦ و اشاره به اشکال آن

در صحیحه معاویة ‌بن عمار از امام صادق٧ می‌خوانیم که در کنار تربت پیامبر٦ و در بالای سر آن حضرت بگو:

اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له و اشهد ان محمداً عبده و رسوله. و اشهد انّک رسول الله و اشهد انّک محمد بن عبدالله. و اشهد انک قد بلّغت رسالات ربک و نصحت لامتک و جاهدت فی سبیل الله و عبدت الله [مخلصاً]، حتی اتاک الیقین بالحکمة و الموعظة الحسنة، و ادّیت الّذی علیک من الحق و انّک قد رؤفت بالمؤمنین و غلظت علی الکافرین. [٤] فبلغ الله بک أفضل شرف محلّ المکرمین. [٥] الحمدلله الّذی استنقذنا بک من الشرک و الضلالة. [٦] اللهم فاجعل صلواتک و صلوات ملائکتک المقربین و عبادک الصالحین و انبیاءک المرسلین و اهل السماوات و الارضین و من سبّح لک یا رب‌العالمین من الاولین و الآخرین علی محمد عبدک و رسولک و نبیک و امینک و نجیک و حبیبک و صفیک و خاصتک و صفوتک و خیرتک من خلقک. اللهم اعطه الدرجة و الوسیلة من الجنة، و ابعثه مقاماً محموداً یغبطه به الاولون و الآخرون. اللهم انّک قلت: Gوَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَلَمُوا

[١] محقق حوزه علميه قم.

[٢]. به عنوان نمونه ر. ک: «درنگی در واژه تنقبت در زیارت عاشورا»، مجله علوم حدیث، شماره٢١، ص٤٨.