بنا به گفتة ذهبي حدود نيمی از المستدرک مطابق شرايط بخاری و مسلم و يا يكی از آن دو جمع‌آوری شده و يك‌چهارم آن نيز هر چند با مبنای بخاری و مسلم مطابقت ندارد. با اين همه، صحيح است و تنها يک‌چهارم احاديث المستدرک، منكر يا جعلی است.[١]

از ديگر كتاب‌هاي بررسي‌شده در اين پژوهش سنن بيهقي است. اين كتاب از جامع‌ترين كتاب‌هاي احاديث فقهی اهل‌سنت است كه شامل ٢٢ هزار حديث است. ابن‌صلاح دربارۀ اين كتاب گفته است كه در زمينة احاديث فقهی هيچ كتابی جامع‌تر از آن وجود ندارد. گويا مؤلف آن هيچ حديثی را در عالم از نظر دور نداشته و همه را در كتاب خود آورده است.[٢] سبكی نيز اين كتاب را از نظر تهذيب و ترتيب و نيز حسن مطالب بي‌مانند دانسته است.[٣]

كنزالعمال، تأليف علی بن ‌حسام‌الدين متقی هندی است. او در تأليف كتاب خود، جمع الجوامع سيوطی را اساس قرار داده و روايات آن را بر مبنای حروف الفبا و موضوعات فقهی مرتب كرده است.[٤] از اين رو، مراجعه به كنز العمال به منزلة مراجعه به جمع الجوامع است؛ با اين تفاوت كه روايات بسياری را نيز كه در جمع الجوامع نيامده است، مي‌توان در اين كتاب مطالعه كرد.

* * * * * * * *

اكنون كه به گونه‌اي اجمالي با ويژگي‌هاي منابع بررسي‌شده در اين پژوهش آشنا شديم، وقت آن است كه روايات اهل‌بيت: را در اين منابع بازكاويم و آمار مربوط را به تفصيل ارائه دهيم.

بازشناسی روايات اهل‌بيت: در منابع اهل‌سنت

١. روايات امام علی٧ در منابع اهل‌سنت

از ديدگاه اهل‌سنت امام علي٧ جزو طبقة صحابه است.[٥] در بيان ميزان روايات ايشان در منابع اهل‌سنت اتفاق نظر وجود ندارد. برخي گفته‌اند كه تنها نزديك به دويست روايت از ايشان وارد شده است.[٦] ابن‌حزم و ابن‌جوزي تعداد روايات ايشان را به عدد ٥٣٦ رسانده‌اند،[٧] اما بقي بن مخلد در مسند خود تعداد روايات ايشان را ٥٨٦ روايت دانسته است.[٨] اين در حالي است كه احمد بن حنبل در مسند خود، ذيل نام امام علي٧ حدود ٨١٩ حديث ذكر كرده است.[٩] به نظر مي‌رسد كه بخشي از اين

[١]. علوم الحديث و مصطلحه، ص‌٢٩٩.

[٢]. تاريخ بغداد، ج‌١٠، ص‌٢٤٨.

[٣]. تذكرة الحفاظ، ج‌٣، ص‌١٠٤٢؛ تاريخ بغداد، ج‌٣، ص‌٩٤.

[٤]. تدريب الراوی، ج‌١، ص‌٨١.

[٥]. المقدمة، ص‌٢٤.

[٦]. تدريب الراوی، همان.

[٧]. مفتاح السنة، ص‌١١٤؛ الحديث و المحدثون، ص‌٤٣٢.

[٨]. جوامع حديثي اهل‌سنت، ص‌٢١٩.

[٩]. مقدمة كنز العمال، ج‌١، ص‌٣.