به هر حال، در این زمان هنوز شیعه دارای مکتبی مشخص و متمایز در علم و فرهنگ نیست، و نمی‌توان مکتب یا روشی خاص در تفسیر، فقه، و دیگر علوم اسلامی برای آنان در نظر گرفت. اساساً به جز در فقه که شیعیان از عهد صادقین٨ روشی متفاوت با اهل‌سنت در پیش گرفتند ـ در علومی همچون قرائت، ادبیات، تاریخ و... شیعه و اهل‌سنت در کوفه بسیار به هم نزدیک بودند. همچنین، گرچه در دوران امامت ائمۀ بعدی، بویژه امام سجاد٧ و توسط آن حضرت گام‌هایی در نظام فقهی و حقوقی شیعه برداشته شد، اما در این زمان هنوز شیعیان با فرهنگ اهل‌بیت: و نیاز به پیروی از آنان در مسائل دینی آشنا نبودند.

شاید اولین گزارش مربوط به تشكیل نظامی فقهی و پیروی از دستورات امام در این زمینه، نامه‌ای است از هشام بن عبد الملك به یوسف بن عمر، والی کوفه، دربارۀ زیدبن على که در این نامه آمده است:

از علاقه و محبت مردم كوفه به این خاندان آگاهی داری و می‌دانی که آنان را در جایگاه خود قرار نمی‌دهند، زیرا کوفیان اطاعت این خاندان را بر خود فرض می‌دانند و شرائع دینی خود را از آنان می‌گیرند و گمان می‌کنند آنها به همۀ هستی علم دارند... .[١]

همچنین در روایتی از امام صادق ٧ كه كلینی و كشی; نقل كرده‌اند، تصریح شده است كه شیعیان تا پیش از امام باقر ٧، بجز آنچه از اهل‌سنت فرا گرفته بودند، چیزی از حلال وحرام نمی‌دانستند، تا این‌که امام باقر ٧ باب علم را برای آنها گشود و امور را بیان كرد، و از آن به بعد، دیگران در مشكلات دینی خود نیازمند شیعیان بودند...[٢] از این روایت بر می‌آید كه شیعیان تا زمان امام باقر٧ تعالیم فقهی و عملی مخصوص به خود نداشتند و از فقه رایج اهل‌سنت پیروی می‌كردند. اغلب مردم كوفه، حتی در زمان امام صادق ٧ و پس از آن، از نظریات فقهی أبو حنیفه، سفیان ثوری و ابن أبی لیلی پیروی می‌كردند.[٣]

به هرحال، اولین گام‌های تشکیل مکتب حدیثی مستقل در شیعه، به معنای پیروی از نظر و عمل امام، در زمان صادقین٨ برداشته شد. موقعیت علمی این دو امام بزرگوار سبب می‌شد تا بسیاری از علمای شیعه و اهل‌سنت در محضر آنها حضور داشته باشند و از آنان حدیث اخذ کنند. در این میان، مردم كوفه شیفتۀ اهل‌بیت: بودند. دربارۀ علاقۀ كوفیان به امام باقر٧ از هشام بن عبدالملك نقل شده است كه می‌گفت:

این مرد (امام باقر٧) پیامبر كوفه است.[٤]

این نقل نشان می‌دهد كه مردم كوفه در این زمان امام باقر ٧ را پیشوای دینی و راهنمای خود در تشریع می‌دانستند. همچنین نقل شده است كه وی تعبیر «المفتون به أهل العراق» را برای آن حضرت

[١]. اختیار معرفة الرجال، ج١، ص٣٣٦، ش١٩١.

[٢]. سنن بیهقی، ج١، ص٤٢٥؛ المصنف ابن أبی شیبة، ج١، ص٢٤٤؛ سنت و بدعت در اذان از دیدگاه روایات و فقه اهل تسنن، ص١١.

[٣]. ضحی الاسلام، ج٣، ص٢٧٨.

[٤]. همان، ج٣، ص٢٨٠.